READING

ROMANI I DASHURISË – Gazmend Krasniqi

ROMANI I DASHURISË – Gazmend Krasniqi

nga PJESA V

BESIME DHE MOSBESIME

*

Jo se nuk kisha besim te ti, më shkroi shkrimtari, por shpesh kam dashur të jem unë vetë zbardhësi i kësaj audioje. Aq shpesh, sa nuk të besohet. Gjithsesi, gjej rastin të theksoj çastin kur kam vuajtur më shumë nga privimi i kësaj mundësie. Mundoju të kushtosh çastin kur njeriu i audios thotë:

Mos m’i ndani sytë! I ke nga e majta. Po mos e mbaj mendjen atje.

Unë di vetëm shtatë versione, por mund të flas edhe për disa të tjera.

Kush kërkon më bindësin prej tyre për gjykatën, që Fletorja Zyrtare ta bëjë të ditur para gjithë botës?

Mirëpo tashti unë nuk besoj te vdekja, te asnjëri version, po vetëm te… dashuria…

Pata një pengesë në fillim dhe tashti e di se qe emocioni. Ju kam ndjekur që nga metroja… Po tashti që ta shoh zemrën të hapur, unë… Ora 13:00, data 13, viti…

Ç’është më e rëndësishmja: për fatin tuaj, jeni dëshmitarja e përkryerjes sime. Duhen vetëm pak minuta për famën, siç thoshte Andy Warhol-i. Pasioni është diçka e degraduar, nëse synon diçka që nuk është e lartë. Se mediokrit janë si kopeja, pa shumë pyetje, pa shumë ndërgjegje, të qeshur. Se burracakëria më e madhe është kur e di se çfarë është e drejtë dhe nuk e bën. E mira vjen ngadalë, sepse ngjitet lart; e keqja vjen shpejt, sepse zbret poshtë.

Po kërkoja deri tashti fjalët me të cilat më duhet të them se si doli parësore, thuajse mbushi një gropë bosh, sëmundja tjetër, që nganjëherë kisha menduar se e kisha hedhur mënjanë: mungesa e vajzës që ëndërroja. Ka gjëra gjatë një rrëfimi që, në përpjekjen për t’u bërë ai sa më i saktë, fitojnë pavarësi, duke lënë mënjanë personin apo ngjarjen që qe shtysa e fillimit…

Thashë se i ngjasoni dikujt, por një reaksion zinxhir rituali ligjërimor fshehu vetë pretekstin, duke më shtyrë mes fakteve dhe asaj që s’u kthye dot në një figurë të hareshme, kur formulat linin jashtë gjuhën që vinte me vonesë… Misioni është jeta e njeriut… Paterica… Po ia hoqe atë, i dhe lirinë…

(A po flet ajo?!)

Ti që ma trondite idenë e misionit të parë, ti që më zbulove një mision të ri… duhet të bëhesh e imja…

Ju thashë kaq shumë gjëra për familjen e origjinës dhe nuk mund të më refuzoni… Nuk ka mundësi…

Përndryshe, të më mendoni në Qytetin e Qiellit…

Me cianur, apo me plumb: si e doni përkryerjen time?…

(A po flet ajo?!)

Ju pëlqen ta lexoni në media, me garniturë: spiun i arabëve, i Izraelit, i Britanisë së Madhe, i Francës, i grekëve, i turqve, i rusëve apo i kinezëve?…

Kur mbylla sytë në atë ndenjësen përballë, fytyra jote më theri në zemër…

Anaaalta!…

Providenca nuk përsëritet: ju më dhatë lirinë… Dashuria ma dha… Tani që ndokush do të thoshte: Shkrimtari e vjedh tregim-historinë, sepse e konsideron atë diskurs pronësi e përbashkët e kulturës dhe e shoqërisë

*

Më duhet të them se nuk e kisha vënë re mirë në dorëshkrim këtë fjalinë e fundit.

Nuk qeshë i prirë të kërkoja ndonjë ekuivok, por nuk më shpëtoi kur u botua në gazetë. Dikush e lexoi atë duke u mëshuar fjalëve dhe kjo më tërhoqi vëmendjen. Kur e lexova me kujdes, m’u kujtua se për punën e bërë më kishin thënë: E shkëlqyer! Nuk mungon asgjë që ka rëndësi për ne, por unë e kisha marrë siç e kuptoja unë.

Iu ktheva edhe një herë dëgjimit të audios dhe, me tekstin e zbardhur përpara, e dëgjova deri në fund.

Saktë, thashë me vete, ndërsa disku po vazhdonte të rrotullohej pa tekst.

Por befas, m’u duk se atje kapa diçka që s’e kisha vënë re më parë. Ngrita zërin deri në fund dhe po më dukej sikur kapja disa të qeshura të mbytura. Dëgjoheshin nga larg. E ktheva audion disa herë, sepse po filloja të bindesha që po i dëgjoja ato të qeshura.

A ishte e vërtetë?

Pse nuk më folën porositësit për to?

Ishte një tallje me mua?

Ishte një film?

Një teatër?

Isha në qendër të një komploti apo i tmerruar nga një Asgjë?

Shkrimtarin nuk mund ta përfshija në atë komplot, sepse e kisha zgjedhur unë atë e jo ai mua. Apo isha gabuar kur para menduar kështu?!

I shkrova.

Më shkroi: Për mua nuk paraqet problem. Unë jam shkrimtar i fundeve të hapura. Si Marin Barini e Frederik Rreshpja. Nuk ka gjë nëse njerëzit mendojnë se këtë prozë e kanë shkruar ata, siç kanë filluar të qarkullojnë zëra.Se e kanë shkruar dhe e kanë harruar nëpër ato pensionet e vogla ku jetonin ndonjëherë, ku gjithmonë i përzinin, sepse silleshin si në hotelet me pesë ujë. A mundej një njeri me natyrën e tyre të paqëndrueshme të ulej e të shkruante një roman? Njerëzve u pëlqen gjithmonë të ngrenë pyetje nga këto.

M’u kujtua marrëveshja: ia bëra të qartë se unë rezervoja të drejtën të shkruaja atë që mendoja.

Je krejt në rregull, m’u përgjigj. Si gjithmonë.

Shkrova: Ky nuk është Romani i Dashurisë.

Sapo u ndjeva jashtë romanit, kërkova në celular numrin e mjekut të paranojës, duke sjellë ndërmend se si do t’i kaloja disa seanca të gjata në klinikën e tij. Edhe pse e di se letërsia ende përfiton nga këto gjëra.

Pa e gjetur mirë numrin e celularit të mjekut, filluar të mendoja: A mos është edhe shkrimtari pjesë e një komploti ndaj meje?

Nuk do të çuditesha as nëse do të më thonë se nuk jetoj në jetën e vërtetë, por në fantazinë e tij.

Asgjë nuk më çudit më. Tani e di se mjafton ta sjellim ndërmend dikë dhe ai fillon të jetojë.

*

            Shiko lajmet e fundit, për samitin ku flitet për ne shqiptarët, më shkroi shkrimtari. Shikoje atë burrin e shkurtër që nuk e do hyrjen tonë në BE. Ky burrë më kujton dikë, po thosha me vete. Unë nuk kam qenë asnjëherë në Holandë, pse duhej që ai burrë i vjetër të më kujtonte dikë? A nuk të duket se ai po jeton në një kohë tjetër, që do të thotë në një moshë dhe botë tjetër?

            Nuk e di se sa jam bindës.

            Këtë herë po të shkruaj që ndodhi diçka që unë të mos i dukem bindës as vetes. Dje më erdhën në derë disa nga dëshmitarët e Jehovajt. Njëri nuk po shqitej. Thoshte se isha i zgjedhur për një mision.

            Mos mendon se po lexon në jetën time, i thashë. Të lutem, kam një punë për të bërë!

            Mezi shpëtova prej tij. Deri kur?

            Nganjëherë mendoj se është ai njeriu që shkruan ato fjalimet me batuta të Kryeministrit.

            Kam filluar të mendoj se ka qenë këshilltar i Presidentit në ngjarjet e vitit 1997.

            A e mban mend atë fëmijën 12 vjeç që tregonte historinë si një dëshmitar? Çfarë mendon se ka bërë përthyerja e kohës me të?

            Apo me vetë këtë njeriun e audios? Që në fillim i thotë asaj se e ka njohur, apo jo?

            Duhet të bisedojmë. Ka shumë vrima në këtë histori. Jam penduar: do të doja të mos e kisha emrin në kopertinë.

*

            Po mendoja se ndoshta shkrimtari po përpiqej të më hutonte që unë ta shtyja vizitën te mjeku.

            I shkrova. Nuk po kuptoj: po më shtyn drejt mjekut, apo po më largon prej tij?

            Përgjigjja erdhi ndërsa unë po mendoja: po sikur pas përthyerjes së fundit kohore ta ketë parë veten mjek?

            Kjo është zgjedhja jote, qe përgjigjja. Veçse ma hiq emrin, të lutem!

            Këtë herë nuk iu përgjigja. Ose kështu tregova vetë përgjigjen.

            Hë, se nuk u shemb Roma!

            Ta tregoje epërsinë mbi mua, më shkroi prapë, por jo mbi historinë.

            Vetëm unë e di se çfarë donte thoshte. Ti ke dashur ta rrisësh, por figura e Shën Agustinit të Analtës të ka dalë e zbehtë, nga censurimi që i ke bërë historisë.

            Po një si unë druhet të tregojë se personazhi kryesor vdes, ndërsa historia vazhdon.

            Po kush do ta ketë emrin në kopertinë?

            Në fakt, e vërteta është se këtë ma kërkoi sponzori. Nëse e pranojmë kërkesën e tij, dhjetëmijë libra i kemi të shpërndarë që në ditën e parë. Do t’ua bëjë dhuratë punëtorëve të vet.

            Tërhiqem.

            Nuk e kapim më kurrë një ofertë si kjo.

            Unë tërhiqem… Mos u mërzit: ka plot shkrimtarë në qarkullim.

            Mirë atëherë, kam edhe unë një kusht.

            Thuaje.

            Libri nuk botohet pa u lexuar nga mjeku.

            Mjeku nuk është kritik letrar.

            Kushti ka kushtin.

            Pranoj.

            Gjë e mirë.

            Kam bërë kërkime të rëndësishme…

            Kërkime?

            Kam gjetur se narratori 12 vjeçar është mjeku për të cilin po flasim.

            Uau! Si t’i qasemi? Do të ketë një mënyrë.

            Ky quhet Romani i Dashurisë.

            Hëm!

DASHURITË E MËDHA JANË SI FANTAZMAT

*

            Pas gëzimit nga lajmi se ata kishin fëmijë, plakës iu desh të përballej me zhgënjimin e hershëm, sepse i nipi jo vetëm që nuk kishte flatra dragoi nën sqetulla, por dha menjëherë shenjat e mospërshtatjes me botën e sipërme. Megjithatë, e frikësuar se mos e humbte atë dhuratë të Zotit, ajo pranoi që t’i mësonte shkrim e këndim i ati, i cili, meqë në shtëpi nuk kishte libër tjetër, i foli për letrat e dërguara nga burgu, pa e menduar se ishte duke i zbuluar të voglit një botë magjepsëse, sepse pas kësaj dite edhe ushqimin duhej t’ia çonin në dhomën ku gdhihej e ngrysej me lexime. Kur dilte nga dhoma, i vogli qëndronte krenar në derë, i binte gjoksit fort dhe thoshte me një ton të prerë, duke i tmerruar dy gjyshërit e hutuar me gjëra si këto: Eklipsi s’do të ndodhë as tashti! Por edhe kur të ndodhë, bota s’do të marrë fund! Plaka, që nuk donte ta tregonte dështimin para të nipit, vidhej në kopsht, si për të freskuar mendjen, sepse atje filloi të vejevinte, derisa ndeshte dikë që e njihte vetëm pasi e kërkonte mirë në kujtesë. Me shkathtësinë që ajo ia njihte mirë, fotografi ngrinte aparatin në sy dhe i thërriste shpejt e shpejt, pa i lënë kohë të merrte veten: Gati! Hop! Me shëndet! Edhe një herë. Gati! Hop! Me shëndet! Plaka, e cila ndihej e fyer nga mënyra se si ai vinte e ikte, ia tregonte këtë histori të shoqit, duke e quajtur si dikur “djalli i magjisë”, por kasapi tregohej mosbesues. Nuk ngjitet dot një qytetar në këto shkrepa, i thoshte me tonin e një orakulli të verbët. Veçse ty të vret ndërgjegjja që nuk i dole atëherë në fotografi

            Kur nipi u dha në dhomë dhe tha: “Kur ta kapërcej unë Rrugën e Ndaluar, ju dy do të jeni njerëz të lumtur”, kishte hedhur shtat mirë, prandaj pleqtë e panë të keqen mjaft afër. Pa marrë udhë shqetësimi i tyre, ra dera: me të shoqen pas vetes, u dha binjaku i shpellës, që zbrazi në një qoshe plaçkat e pakta, si shenjë se po zbarkonte sërish në shtëpi të prindërve. Erdha se vjen vëllai, tha. Prindërve u shkoi mendja se kishte çuar letër djali nga burgu, por tjetri i sqaroi shpejt e shpejt: Vjen binjaku im. Atje në shpellë kishte pasur mjaft kohë për të kujtuar përmbajtjen e letrave të dikurshme dhe të mendonte se i vëllai, që kishte lëvizur në qiell me shpejtësinë e dritës, do të kthehej pothuajse aq i ri sa qe nisur, kështu që do t’i jepte mundësinë të shijonte rininë e humbur, me njëfarë zilie të fshehtë se nuk kishte zgjedhur botën e duhur. Foli në një mënyrë të tillë sikur për mahnitjen kishte vend vetëm në Analtë, ndaj pleqtë e shikonin pa kuptuar asgjë, por nga kjo i vogli po ngazëllehej. Do të doja të vinte me të vërtetë, tha. Vërtet, do të ishte gallatë.

            Po ndjehej menjëherë se zëri i tij nuk arrinte ta fshihte xhelozinë.

            Hë, se nuk u shemb Roma!

*

Vërtet, nuk mund t’i zotërosh forcat superiore, por mund t’i njohësh ato. Ky mësim na vjen nga historia e mësuesit, e cila na thotë se ka çaste në jetë kur ca zëra enigmatikë i thonë një qenieje njerëzore se është i zgjedhur. Megjithëse nuk e kuptonte mirë pse quhej i zgjedhur, me gjithë atë vuajtje që kishte brenda tij, mësuesi përpiqej të mos e jepte veten.

Herë-herë kishte ca të qara të shpeshta, por më pas e shihte se këto e ndihmonin për t’u ndier më i lehtë e më me energji. Nëse ndonjëherë, krejt pa kuptuar, tregonte shenja lodhjeje, diçka do ta shikonte me sy të butë e njerëzorë, një ftesë e përhershme për veprime të arsyeshme. Kur e kërkoi binjaku, ai kishte kohë që hante, pinte e flinte në majën e lisit më të lartë të Analtës. Edhe pse ishte shumë lart, dukej se vazhdonte të kishte të njëjtën fuqi shpirtërore. Nuk i mungonte as fuqia fizike, sepse gjatë gjithë kësaj kohe pati privilegjin që vajza e kushëririt të  parë ta furnizonte me të gjitha gjërat që i nevojiteshin.

Sigurisht, ai e mendonte këtë si një nga meritat e tij prej të zgjedhuri, deri ditën që e mori vesh të vërtetën: e lodhur tmerrësisht nga pritja e gjatë, mbesa e humbi durimin dhe ia shprehu mendimet e saj në një copë letër, të cilën e vendosi në shportë, së bashku me ushqimet. Kur lexoi se ajo bluante në vete mendimin e gjakmarrjes, duke i mbajtur shpresat te mësuesi që kishte mbetur i vetmi mashkull në fis, nga ana e lisit të gjakut, ai sajoi një nënqeshje deliri në cep të buzëve përqeshëse dhe, pasi pa një copë herë poshtë e lart, ia priti me një zë bubullues, i cili duhej të bindte jo atë çupëlinë, por gjithë botën: Marrëzira! Unë s’u përkas më tokësorëve!

Vajza s’i mori vesh këto fjalë, sepse iu duk se dëgjoi vetëm një krrau-krrau që u përplas atje tutje, por me intuitën e femrës e kuptoi se qe një përgjigje e padëshirueshme. Aty për aty nuk tha gjë, nuk ia ndërpreu ushqimin as atë ditë, as më pas, veçse i bëri sëpatës më të mirë një mprehje të përkryer dhe filloi të godiste lisin ditë për ditë me të. Për shumë kohë mësuesit kjo iu duk si lojë, por një ditë fundvjeshte lisi u shkund si nga një tërmet i fuqishëm e ra gjerë-gjatë, me potere, si të binte vetë një botë që nuk i mendohej aq i lehtë fundi, duke shpërndarë degë të holla e gjethe të thata gjithandej, në një perimetër shumë të madh. Gjethet e kuqe dukeshin – megjithëse mund të mos jetë vendi i duhur, më lejoni të përdor një metaforë – si gjaku i tij i derdhur.

Mësuesit iu deshën disa ditë që të mësonte të riecte si gjithë njerëzit e tjerë, prandaj filloi të dilte i vetëm jashtë fshatit dhe të bënte shëtitje të gjata, duke shpresuar gjithmonë se do ta merrte veten. E mbesa, që s’e dinte se çfarë bluante ai në kokë, vazhdonte të kujdesej për të me zellin e parë, me bindjen se do ta binte për fije, ashtu siç e donte nderi i fisit. S’ndodhi as njëra, as tjetra, sepse pas njërës nga stërvitjet mësuesi s’u pa më në Analtë, edhe pse gojët e botës thoshin se ai qe gjallë dhe përditë priste rikthimin triumfal, pasi ndryshe nga ata, kishte probleme me atë kujtesën fatale. Njerëzit talleshin me këtë ndjenjë triumfuese, por kishte edhe ndonjë që e merrte seriozisht: Analta nuk ishte më ajo e para. Megjithatë, atëherë mungonin ata që mund ta mendonin se çfarë mund ishte ai fshat për historinë e botës.

*         

            Të gjithë pajtoheshin që binjaku i qiellit erdhi në shtëpi nga toka, se fytyra e tij e rrudhosur tregonte pamjen e një nëntëdhjetëvjeçari, por meqë ishte shurdhmemec, s’u mor vesh kurrë se ku kishte qenë dhe ç’kishte bërë, prandaj kthimi i tij, që duhej t’i gëzonte njerëzit, mbolli hutim e frikë. Nuk mjaftoi kjo: në Rrugën e Ndaluar, çdo pasmesnate, filloi të digjej një zjarr i madh. Thua kishin bërë ndonjë marrëveshje të fshehtë, analtasit i mbyllnin të gjitha dritaret me pamje andej, megjithëse, siç do të merrej vesh më vonë, nëpër mure apo hatulla mund të gjeje ca vrima të bëra nga kureshtja ngacmuese, por për qenien e tyre heshtej gjithandej, ose, si gjithmonë, flitej me eufemizma. Binjaku i qiellit u përpoq disa herë që të fliste, por dështoi. Gruas së binjakut të shpellës, së cilës pas gjumit të të shoqit i duhej të bënte çdo punë vetë, i shkrepi rrufeja pranë, ndërsa bënte dru në mal. E gjetën pa kujtesë: nuk kujtonte as shtëpi, as gjë prej gjëje, por i shoqi e priti këtë gjë i qetë, madje me njëfarë kënaqësie. Më mirë kështu, tha, duke pasur parasysh problemet e tyre të njohura. I pari njeri që tërhoqi për pak çaste vëmendjen e kalimtarëve në rrugët gjysmë të boshatisura, qe një nuse. E zhveshur lakuriq, ashtu siç e kishte bërë e ëma, çirrej me sa i hante gurmazi, duke sharë mbarë e mbrapsht me fjalë që nuk do të guxonte t’i përdorte as edhe një mashkull.

            Kjo nuse nga fshatrat e fushës, e martuar me një burrë të moshuar nga Analta, pas dy orësh ia hoqi vetes me çifte. Aty për aty, i shoqi e përballoi vrasjen e saj, por e pësoi më vonë, sepse një portokall, që kishte sjellë dikur e shoqja nga vendlindja e saj, bëri frutat e panjohur në Analtë dhe ai ngulte këmbë se qenë koka bionde grash, derisa një mëngjes e gjetën pa frymë mes një pellgu gjaku. Kishte përdorur të njëjtën çifte. Binjaku i qiellit përsëriti pikë për pikë atë që kishte bërë ajo grua disa ditë më parë, duke u dhënë të drejtë të tjerëve të thoshin se ai kishte fjetur me të. Atë që humbi në sytë e burrave, e fitoi te gratë: ata panë se pas fytyrës së tij të tharë e të rrudhosur fshihej një burrë i jashtëzakonshëm. Flitej se i shkoi nami shumë larg, sepse erdhën ta vizitonin edhe gra nga fshatra të largëta. Në këtë kohë, thellësisht xheloz, binjaku i shpellës pinte e pinte, derisa një ditë e shpalli: Ka ndodhur një ngatërresë e vogël. Unë jam binjaku i qiellit, ndërsa im vëlla është binjaku i shpellës. Nuk ia vari njeri, sepse mes ngjarjeve që rridhnin me shpejtësi, mori famë një fallxhore. Pothuajse të gjithë shkuan te kjo e fundit, ndërsa ajo vetë shkoi vetëm te njëri: binjaku i qiellit. Fallxhorja ua nxori fundin marifeteve të veta, derisa arriti t’i dëbonte të gjitha gratë prej tij dhe ta mbante vetëm për vete. Se deri ku ka shkuar rënia morale e kësaj kohe, e tregojnë disa shkrime që mund t’i gjesh atje sot e kësaj dite.

            Brenda një kohe të shkurtër, e ngritën kujtesën në kult. Fjalët Delet dhe dhitë milen u shkruan te dera e vathës, fjalët Mushka ngarkohet u shkruan ndër shkalla, fjalët Qumështi bëhet djathë u shkruan në trungun e ftoit, ndërsa fjalët Nga leshi i deleve bëhen rroba u shkruan te dera e oborrit. Punonin si të pushtuar nga një zjarr i shenjtë, prandaj kjo qe arsyeja që, nganjëherë, nuk qe krejt e lehtë as t’ua kuptoje shkrimin, po as të dyshoje në mision.

            Hë, se nuk u shemb Roma!

*

            Kur djali i binjakut të shpellës solli nuse në shtëpi, njerëzit e tij thanë një “faleminderit” pa zë, sepse kjo tingëllonte si pastrim nga idetë e vjetra të nisjes në Rrugën e Ndaluar, mirëpo atmosferën do ta prishte tërmeti, që, vetëm për disa sekonda, bëri dëme shumëvjeçare. Vetë njerëzit u dëmtuan edhe më rëndë se shtëpitë. Ende nuk kishin marrë fund lëkundjet e njëpasnjëshme të tokës, e cila po zinte vend edhe një herë, kur gati plasi sherr mes dy binjakëve, që desh ndërruan gratë. Në të vërtetë, qenë gratë ato që i ngatërruan burrat, sepse dy binjakët kishin filluar përsëri të ngjasonin si dy pika uji. Atëherë binjaku i shpellës mori dy-tri plaçkat më të nevojshme, i futi krahun gruas dhe u nis pa e kthyer kokën, me pamjen e atij që thotë: E dini vetë ku më keni.

            Gruaja e kasapit u zgjua e tmerruar, sepse pa ëndërr sikur kishte zënë krimba nën sqetulla. Megjithëse nuk kishte dëgjuar ndonjëherë që t’i dilnin flatra dragoi një plake si ajo, u nis drejt banjës, duke e ushqyer veten me ndonjë shpresë të vogël. Banja vetëm se e ndihmoi ta zinte gjumi edhe një herë, derisa e zgjoi ëndrra tjetër, ku i thuhej se nusja e madhe, fallxhorja, kishte nxitur turmën kundër nuses së vogël. Nusja e vogël ia kishte dalë vetë përballë turmës së ndërsyer, sepse u dha te dera shumë shpejt. E prekur nga fuqitë e prera të së resë, gruaja e kasapit nuk bëri pyetje, vetëm e zuri për dore, e sigurt se tjetra donte të shtrihej në shtrat, kaq e rraskapitur i dukej. Sa i ndjeu që hynë, i riu i pa i përhumbur, me fytyrën e zbardhur nga ndenja e gjatë mbi letra dhe, me një ton qiellor, u tha: Edhe letra që mbaj në dorë tregon se eklipsi nuk është Fundi i Botës… Apo doni t’jua shpjegoj më mirë?

            Letra i shpëtoi nga duart, por, në vend që të binte përtokë, befas, u ngjit në tavan. Vetëm atëherë e mori vesh plaka se pse e urrente nusja e madhe nusen e re: kjo e fundit mund të bënte gjëra të pazakonta me fuqinë e mendjes, duke ia dalë edhe një turme. Por nuk ishte e thënë që ajo ditë të mbyllej me ha­renë e këtij zbulimi, sepse ende nuk kishin mbaruar këto biseda, kur u dha në derë nusja e madhe, e cila, pa ua varur vështrimeve të rrepta të vjehrrës dhe nuses së re, bërtiti: Po ju, a nuk e ndieni erën e të djegurit?

*

            E si nuk ia vlen të mësosh se, meqë nuk u gjet asnjë provë vrasjeje, u besua se binjaku pa gojë qe përzhitur nga vuajtja, sekretin e së cilës e mori përgjithmonë me vete! E si nuk ia vlen të mësosh se, ditën e varrimit, megjithëse verë, u përsërit bora e rënë ditën e lindjes së tij e të vëllait, po ajo borë e shtruar, sikur binin lule, e cila e mbulonte me dridhma trupin e plakur të gruas së kasapit, kur po i thoshte të shoqit, tashmë me gjysmë shikimi: Ka mbetur koha në vend!

            E si nuk ia vlen të mësosh se mbahej mend që pasdreke u kthye në shtëpi binjaku i shpellës me të shoqen dhe se pasmesnate u shfaq edhe një herë flaka në Rrugën e Ndaluar. Apo se nuk pati ndonjë ngjarje tjetër deri në ndërrim të viteve, kur mbërriti letra e xhaxhait të burgut, veçse tashmë me vulën e një shteti të huaj. E si nuk ia vlen të mësosh se ishte hera e parë që e shkruante historinë e vet që nga fillimi. Kur kreu vrasjen, i patën thënë, shkurt, se kishte shtet dhe nuk mund të bënte më sipas qejfit. Ditët e para të burgut mbaheshin mend për demonstrimin e një kujtese që e mahniste drejtuesin e kursit kundër analfabetizmit, i cili kur vendosi t’u drejtohej autoriteteve për zbutje dënimi, por deshi të dinte më parë se çfarë do të bënte ai djalë në liri, mori përgjigje që nuk priste: djali, pa pasur nevojë të mendonte ndopak, iu përgjigj se do të merrte pushkën dhe do të qëllonte edhe në varr viktimën e tij. Ndërsa kur mësuesi ngulmoi të dinte pse qe i sigurt se kishte bërë pikërisht atë që duhet, pasi vrasësi s’u zbulua kurrë, djali nënqeshi në mënyrën më të padeshifrueshme dhe ia ktheu: Ngaqë kam ndërgjegjen e qetë. Megjithatë, pikërisht në këtë kohë pranoi të merrte prej tij mësime vizatimi. Qenë mësime të përshpejtuara, sepse pritej nga çasti në çast të transferohej në burgun më të largët, diku në një zonë të thellë, ku për arsye të dëborës nuk udhëtohej fare disa muaj dimër dhe shumë shpejt (ishte vëllai i një të arratisuri) do të përfundonte me të dënuarit politikë. Pas amnistisë për të burgosurit e ndërgjegjes, shkoi në perëndim, ku kishte mësuar se vëllai i madh, pra i ikuri i dikurshëm në Rrugën e Ndaluar, qe bërë shkrimtar dhe kishte jetuar atje, deri në vdekjen nga sëmundja e pashërueshme.

            E si nuk ia vlen të mësosh se vetëm kur u përmend shkrimtari, u kujtuan për pakon e rëndë që shoqëronte letrën dhe panë se qenë libra, të cilët hidhnin dritë mbi fillimet e kësaj historie. Po i riu nuk i hapi, sepse u nis menjëherë në Rrugën e Ndaluar, ku – po t’ia thoshin të tjerët, nuk do ta besonte – do të takonte të atin, i cili nuk e bënte ndezjen e zjarreve me ndërgjegje, por somnambul. E si nuk ia vlen të mësosh se binjakut të shpellës iu ndriçuan historitë e vjetra me kaçurrelen flokëverdhë dhe të shoqen, prandaj nuk mundi t’i shpëtonte vendimit për rikthimin në shpellë.

            E si nuk ia vlen të mësosh se kjo qe arsyeja që ai dhe e shoqja humbën ceremoninë e vendosjes së bustit prej guri të djalit të madh të kasapit në qendër të Analtës, ceremoni që u zhvillua në praninë e disa burrave me pamje serioze, të gjithë nga kryeqyteti.

            E si nuk ia vlen të mësosh se djali i burgut, që ishte vetë autori i skulpturës, shikonte e dëgjonte gjithçka gjakftohtë, si i huaj, por gati e pati humbur qetësinë, kur një përfaqësues i Analtës, njeriu që hoqi bezen mbështjellëse nga busti mes duartrokitjeve të turmës, e mbylli ligjëratën e vet me fjalët: Prindërit tanë e patën kuptuar prej kohësh se çfarë fshihej para pamjes së thjeshtë të bashkëfshatarit të tyre…, sepse atë çast befas ndjeu t’i rrasej e dikurshmja vetmi e thellë e të vëllait. E ngushëlloi veten shumë shpejt: mendimi se ata njerëz prireshin nga vullneti i mirë e qetësoi menjëherë, pasi i dukej i mjaftë shqetësimi për të atin, i cili po ngjante se bëhej gjithnjë e më i tejdukshëm, sikur do të nisej nga çasti në çast në qiell. Kasapi arriti ta shtynte deri të nesërmen. Amaneti i tij i fundit qe: Mos i vishni kurrë fëmijët e vegjël me tesha të kuqe. Në varrim mori pjesë edhe çifti i shpellës, i cili zuri vend rishtas në shtëpi, sepse ajo sikur u shkretua kur djali i burgut e la Analtën.

            Për çudinë e të gjithëve, i nipi nuk shkoi me këtë të fundit. Do të mendohem edhe pak, tha me një ton të rëndë filozofik, sepse kam nevojë t’i jap shpjegim çdo gjëje që bëj.

            E si nuk ia vlen të mësosh se, meqë i riu hoqi dorë nga letrat e shkruara, me to filloi të merrej i ati, i cili tashti, që nuk zgjohej natën, nuk kishte nevojë të flinte ditën, prandaj gjithë orët e fituara nga gjumi ia kushtoi leximit, që gati e kishte humbur. Herë-herë, i rrëmbyer nga ndonjë valë emocioni, i lexonte ndonjë gjë së shoqes, e cila, ngaqë s’kuptonte asgjë, shpesh argëtohej, duke ia krisur gazit për gjëra shumë serioze.

            E si nuk ia vlen të mësosh se, një herë, në të dalë të dimrit, u ngrit me vrull nga letrat dhe tha plot emocion: Grua, së shpejti do të të shpall diçka të jashtëzakonshme. Por kishin ikur pranvera dhe gjysma e verës, kur ngriti kokën dhe pa se, pa hyrë ende në gusht, binte një borë e shtruar, si prej lulesh. I kthjelluar përnjëherësh, si të prekte zemrën e një sekreti të shenjtë, e soditi atë pamje me emocione të forta, derisa ndjeu një dobësi trupore, por gjithsesi eci me këmbët e veta deri te shtrati. Kjo borë, i tha së shoqes, është ftesa që më bën vëllai binjak dhe unë s’ia prish dot, sepse ti e kupton se mund të kishim qenë e njëjta gjë. Zoti e di pse u bëmë dy! Lamtumirë!   

*

            E ngarkuar nga kujtesa e zgjuar befas, gruaja i përzuri nga shtëpia djalin dhe nusen, dogji fije për fije letrat e shkruara dikur nga burgu, por prapëseprapë nuk gjeti qetësi, sepse të nesërmen, menjëherë pas varrimit, sapo kishte marrë drejtimin nga shpella e vet, e pa të nevojshme t’i drejtohej së vjehrrës: Po nuk e shtyve dot vetëm, e di ku më gjen. Mirëpo edhe pas gjithë këtyre ngjarjeve, që e shkretuan shtëpinë, gruaja e kasapit nuk ndihej krejt vetëm: përshtypja se ishte dikush që s’i ndahej, i dilte e vërtetë kur, pasi fërkonte sytë gjatë, bindej se nuk po gabohej, pasi njihte fotografin. Më mërzite, i thoshte me një ndjenjë të thellë bezdie. Mos u duk më! Çfarë do në këto shkrepat tona!

            Fotografi jo vetëm që s’i ndahej, por dukej se do t’ia kthente jetën në torturë, prandaj në krye të atij maji vendosi të fshihej në pyll, ku priste të kënaqej me lirinë e fituar, megjithëse edhe ajo ndjesi së mrekulluari i shoqërohej pa pushim nga frika. Dhe nuk e gabonte parandjenja (thua se, kur po vdiste, i shoqi ia kishte kaluar asaj këtë veti): në thellësinë më të plotë të pyllit u dëgjuan ca hapa aq të lehtë, sa i dukej se qenë brenda saj. Më përpara erdhi humbja e durimit, sesa zgjidhja, sepse kur pa se poshtë këmbëve të saj shtrihej një liqen blu, prej thellësisë së madhe, nuk e zgjati: u hodh kokëposhtë, drejt e në ujë, pa asnjë mëdyshje. Shkuma e mbështolli si një dantellë, por më në fund u zhduk, duke u sulur me të shpejtë drejt fundit. Pasi bëri disa dhjetëra metra, u lëkund në mëdyshje, megjithatë nuk u ndal para një tufe peshqish të vegjël, të cilët, kur e panë, u trembën dhe ndërruan drejtim. Pikërisht atëherë ajo dëgjoi se i folën. Zëri i njohur ia shkundi qenien e amullt: qe fotografi me aparatin në gatishmëri, i rrethuar nga peshqit e vegjël që qenë rreshtuar si në një shfaqje. Qesh pak! Thirri ai, duke u afruar edhe më. Ky afrim i tij asaj ia kthjelloi shikimin: ato dhëmbë të prishur, ato sy të picërruar nga vëzhgimi i gjatë i diellit, qenë karakteristikat e veta dhe ky zbulim e tërboi. Zhduku! I bërtiti. Nuk mund të jenë në botë dy njerëz njëlloj.

            Befas, pas këtyre fjalëve, fotografi u zhduk. Tashti që në sytë e saj u fanit fytyra e diellit, duke ndriçuar dijet e shpërndara nëpër dyer, shkalla e mure, filloi të ndihej më mirë, sikur po e mbushte një farë ngushëllimi, dhe, në të njëjtën kohë, sikur po e braktiste mendimi i vdekjes. Madje, sa më poshtë që shkonte, aq më shumë i rritej ndjesia se do të lehtësohej e do të lehtësohej në peshë, derisa të mbërrinte pikën e duhur për t’u kthyer në sipërfaqe, sepse duhej të vërtetonte që lidhja me jetën qe më e fortë nga ç’mund t’ia rrokë mendja njeriut, sepse duhej të vërtetonte se nuk e kishin kuptuar kurrë se sa e madhe qe për ta Analta. Në atë udhëtim që s’merrte fund kurrë, e prisnin të vdekurit e saj, të cilët e përmbytnin me pyetje. Ajo i jepte përgjigjet me shumë kënaqësi, pasi, pas secilës, i prehej një pjesë e shpirtit të zbutur e të zhytur dalëngadalë nëpër lëndën pangjyrë të harresës.

            Atë ditë njerëzit thanë se një peshk gjigant e kishte goditur ujin me bisht dhe valët e kishin rrahur bregun fort për rreth një orë, si të ishte tërmet. Rrahjet e bregut dukeshin si zëra njerëzish, por askush nuk i deshifroi dot.

            Të tjerë thanë se kishte dalë një floçkë dhe qe martuar me një djalë që i qe afruar më shumë bregut. Por ky nuk duhej t’i tregonte askujt, sepse përndryshe magjia prishej, ashtu si në përralla.

            Ideja ishte: kush ka për të treguar të tregojë. Por jo të gjitha historitë tregohen, sepse dashuritë e mëdha janë si fantazmat: pak kush i ka parë, por shumë flasin për to…

            Ose: Ka për të ardhur papritmas ajo që duhet të vijë dhe atëherë kemi për të mësuar atë që duam të dimë.


Your email address will not be published. Required fields are marked *