Edipi kërkon autor – Gazmend Krasniqi

Gazmend Krasniqi

 

EDIPI KËRKON AUTOR

 

 

E di, na duhet një godinë e mirëfilltë teatri, por unë mendova të paktën ta ruajmë pa u prishur edhe këtë sallë që kemi, që, edhe kështu siç është, ia kanë vënë syrin ca që kanë lekë, por që nuk i lidh gjë me artin. Më thoni: Si mendoni, regjisor, ku e dreqosa? Ma thoni, dhe do ta keni gjithë publikun këtu! Ata janë ende në rrugë. Do ta shihni vetë se çfarë publiku është! Ata janë njerëzit e mi dhe i dua shumë. Janë njerëzit e mi: nuk dua të ndjehen të fyer e të nëpërkëmbur.

Kur u binda se erdhët ju, ja këto po thosha: Një duartrokitje, ju lutem! Më në fund, erdhi trupa! Isha krejt i hutuar nga ajo që po bënin, pra që nisën të largoheshin, sa mendova se duhej t’i prekja në sedër, kështu që vazhdova: Njerëz, nuk ju tërheq më gjetja e fajtorit mes nesh? Jeni të fyer nga vonesa e trupës? Sapo të na e thonë arsyen, le t’i gjykojmë. Nuk doni ta kërkojmë më fajtorin mes nesh! Te vetja jonë! Po sikur t’ju thosha: Shfaqja do të jepet nesër, çfarë do të thoshit? Po sikur t’ju thosha: Ajo që do të ngjasë, do të ngjasë, edhe po ta mbuloj unë me heshtjen time, çfarë do të thoshit? Po sikur t’ju thosha: Unë nuk shoh, por e dalloj menjëherë erën e gjakut. Tashti po bie një shi i kuq, çfarë do të thoshit? Po sikur:.. Njerëz…

Ja këto po thosha, derisa pashë që ju, zotëri, u futët në sallë. Pikërisht, fati im, njeriu që pres të ma thotë se ku e dreqosa. Po ju, a e kishit vënë re se qetë njeriu i vetëm që donit të më ndiqnit? S’mund ta dija që ju paskëshit qenë regjisori i shfaqjes. Siç nuk mund ta dinit ju se unë qenkësha njeriu që ju ftova, por ju lamë në baltë. E ta mendoni se, kur dola unë këtu, ata duartrokitën plot shtatë minuta. Shtatë minuta! Ajo që më dhemb, është se e keqja ndodhi për fajin tim, por nuk e gjej se ku e dreqosa. Salla qe plot, kur e pashë padurimin e tyre për të ditur diçka për historinë e shfaqjes dhe – mund të jetë ky çasti i gabimit tim – u tregova – ndoshta i frymëzuar nga qëndrimi im i gjatë në skenë – se si Lajit, mbretit të Tebës, orakulli i kish parathënë se do të vritej nga djali i vet, prandaj ia dha fëmijën shërbëtorit që ta vriste në mal. Se si shërbëtorit i erdhi keq për foshnjën dhe ia dha atë bariut. Se si bariu ia çoi foshnjën mbretit të vet, mbretit të Korintit, i cili e adoptoi dhe i vuri emrin Edip.

 

Kur heshta, ca njerëz sikur u vunë në lëvizje. Më vunë kusht: ose t’u thosha vazhdimin e historisë, ose do të iknin. Të iknin? Nuk tërhiqesha dot: ishin të pangopur për të dëgjuar. Ua thashë me hile vazhdimin e historisë: Se si, kur u rrit, Edipi u zu me një shok, i cili e shau dobiç. Se si shkoi te orakulli që të sqarohej, por i thanë se do të vriste të atin dhe do të martohej me të ëmën. Se si iku nga Korinti dhe mori rrugën për në Tebë, po në një kthesë rruge vrau të atin, Lajin. Se si, kur arriti në Tebë, doli fitimtar mbi Sfinksin, sepse zgjidhi enigmën, kështu që u bë mbret i Tebës, duke u martuar me Jokastën, të ëmën.

 

Si mendoni, ku e dreqosa? Ishte vendosur heshtja që adhuron çdo regjisor. Apo s’është kështu heshtja që adhuron çdo regjisor! Por pas pak sikur u vunë në lëvizje ca të tjerë. Kushti i mëparshëm: ose t’u thosha vazhdimin e historisë, ose do të iknin. Ku e dinin se nuk e kisha thënë fundin? Për të shpëtuar, mendova të them edhe fundin e historisë, duke besuar se ky do të ishte edhe grepi për shfaqjen. Çfarë u thashë tjetër, pra? Se si në Tebë ra murtaja e tmerrshme dhe orakulli tha se duhej të zbuloheshin dhe të dënoheshin vrasësit e Lajit. Se si Edipi zbuloi se qe vetë vrasësi. Se si, Jokasta vrau veten, ndërsa ai do të vetëverbohej…

 

Heshtja që pasoi, më frikësoi se mos po bëhej gati për të ngritur një grup tjetër. Më kuptoni drejt, u ndjeva prapë në borxh para presionit të tyre, sepse i kisha thirrur unë, prandaj, pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, vazhdova:

Më vjen keq që trupa nuk ia doli të vijë në orarin e caktuar. E di, një publik që ka mbushur sallën, nuk do t’ia dijë për problemet e brendshme të një trupe: ai do shfaqjen. E pashë nga duartrokitjet tuaja. Për të mbushur kohën: nëse nuk keni dëgjuar për këtë shfaqje, ja ku po jua them se ajo na mëson se te çdo gjë e keqe që na ndodh, duhet të gjejmë fajtorin. Siç mund të kuptohet, gjejmë fajtorin që të çlirohemi nga e keqja. Është si ajo historia që, besoj, e dini, sepse na e thoshin kur ishim fëmijë. Ajo që, kur një burrë shkoi të bënte boliera në mal, befas dëgjoi se si orët e maleve i flisnin njëra-tjetrës nga majë në majë. Zëri i parë: Tash që i lindi djalë atij që bën djepa e boliera, si t’ia caktojmë fatin? Zëri i dytë: Me vra babën e me marrë nënën për grua.

 

Qe e vërtetë: pjesa më e madhe e kishin dëgjuar. Çfarë u thashë tjetër? Që ne mund të bëjmë edhe pyetje. Për shembull: a është faji ynë që po vonohet trupa? Mos ndoshta na quajnë të padenjë për shfaqjen e tyre? Mos ndoshta kanë parë sa e keqe është rruga që të sjell këtu dhe na kanë menduar si fundin e botës? Mos ndoshta e dinë se sa e pa mirëmbajtur dhe me probleme është godina ku do të aktrojnë? Mos ndoshta duhet të nxjerrim një deputet nga gjiri ynë, që të na përfaqësojë si duhet, pasi shumë njerëz as që e kanë dëgjuar emrin e qytezës sonë? Mos ndoshta…?

Ndoshta kam gabuar këtu, sepse, me një gojë, thanë, se, në vend të pyetjeve, donin shfaqjen. Mendova se donin shfaqjen për të parë nëse vërtet qenë të padenjë për të.

 

Ndjehej menjëherë se, njeriu që po fliste, kishte shumë gjëra për të thënë, veçse duhej nxitur. Shfaqja pat dështuar, ishim vetëm ne dy në atë sallë, pse të mos e dëgjoja? Mandej, aktorët po pinin ndonjë kafe a birrë, sepse isha unë njeriu i përgjegjësisë dhe do të përgjigjesha para tyre, po ende nuk e dija se çfarë mund t’u thosha.

 

Atë çast e mendova si diçka madhështore, ndërsa tashti dua ta di: Si mendoni ju, regjisor, a mos e dreqosa këtu? Ju duhet të dëgjoni më tepër? Keni durim të dëgjoni? Faleminderit! Mirë pra, po tregoj. Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, dhe se po më vinin ngacmime nga salla, vazhdova:

Keni të drejtë, kur kërkoni shfaqjen. Çfarë: jua kam borxh ta luaj unë Edipin? Pjesa ka disa personazhe. Nuk ka kuptim. E kam lexuar tekstin dhe e kam parë shfaqjen, por nuk e mbaj mend. Të luaj Edipin tonë? Që të tregojmë se kemi Edipin tonë dhe nuk duam t’ia dimë për mendjemëdhenjtë… T’u thyejmë hundën… Po për këtë duhet një autor… Duket sikur duam ta përmbysim historinë e botës. Ta përmbysim?

 

Ishin tepër entuziastë. Fillova ta shihja gjithçka me humor: nuk u shpëtoja dot. Prandaj, i bindur se ishit duke ardhur, u mendova t’i shtyj disa minuta. Gjatë kësaj kohe po mendoja se duhej ta ruaja atë linjën e humorit. Po argëtohesha. Si mendoni ju, regjisor, e dreqosa këtu apo më lart? E dreqosa aty ku pranova t’jua thyejmë hundën ju? Ju duhet të dëgjoni më tepër? Keni durim të dëgjoni? Po? Mirë pra, po tregoj. Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, dhe se ngacmimet e tyre që të luaja Edipin tonë nuk reshtnin, vazhdova:

Fillimisht, më duhet në vatër cungu i pazakonshëm i Ditës së Këndellave, të cilit i fryj sa mundem, por nuk e ndez dot. Një shami e vockël, e varur diku në vend të dukshëm, më tërheq vëmendjen. Mos harroni: Edhe ju duhet të shihni atë që shoh unë. Kuptoni? Vetëm kështu mund të vazhdohet.

Duhet të zënë vendet e tyre kori i burrave dhe kori i grave. Mos harroni: Edhe ju duhet të shihni atë që shoh unë.

Unë duhet të shikoj me tmerr se si po i afrohet shtëpisë një burrë dhe ngre pushkën e merr shenjë. Po, pushkën! Nuk më vjen ta vë historinë në kohën e shpatave. Ai, më i trembur se unë, ndalon dhe fillon të bëjë hapa prapa, por kthehet përsëri.

 

E kisha nisur si lojë, por, për çudinë time, po më ndiqnin me vëmendje, prandaj më duhej të kërkoja nga vetja. Po nuk kishte vlerë që flisja ngadalë, sepse ju nuk kishit ndërmend të mbërrinit. Një minutë më dukej një orë. Mos e dreqosa me atë punën e pushkës? Doni të dëgjoni më tepër? Keni durim të dëgjoni? Po? Mirë pra, po tregoj. Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, ua bëra të qartë ta ndienin praninë e një hijeje, të një burri, më saktë, atje tej dhe vazhdova:

Unë duhet të shikoj me tmerr se si po i afrohet shtëpisë një burrë dhe ngre pushkën e merr shenjë. Po, pushkën! Nuk më vjen ta vë historinë në kohën e shpatave. Ai, më i trembur se unë, ndalon dhe fillon të bëjë hapa prapa, por kthehet përsëri.

 

U dëgjuan shumë zëra që patën kundërshtime për përsëritjen, sa m’u duk se po më linte humori, kështu që m’u desh të shpejtoja në deklamimin e dialogut, që ta shpëtoja atë:

Ai do të më thotë – Jam i paarmatosur. Si edhe herën e parë. Mandej, i vrari nuk vritet… Dhe kjo është shtëpia ime. Për të dyja herët. Për të gjitha herët.

Unë do t’i them – Njerëzit e dinë se shtëpitë janë për të gjallët, jo për të vdekurit.

Ai do të më thotë – Po nëse të them se nuk jam i vdekur!?

Unë do t’i them – Aq më keq për ty!…

Ai do të më thotë – Dua të takoj gruan. Ta takoj dhe t’i flas. Është e domosdoshme… për të gjithë ne. Kokë për kokë.

Unë do t’i them – Ka qenë ëndrra ime e vjetër të kem një grua dhe një shtëpi si kjo. E pe herën e parë që biseda mes nesh nuk funksionoi. Duhet të mësohesh me fatin tënd të keq.

Ai do të më thotë – Nuk të ndodhet një gotë raki në shtëpi!? Rakia e zbut muhabetin. Nuk e ke mësuar ende?… Dua të flas me të. Jam i shoqi. Duhet të bisedoj me të. Është e rëndësishme. E domosdoshme. E pakundërshtueshme…

Unë do t’i them – Ishme, oshme, ushme… Po të ishe burrë, do të bëje ndonjë çun për këtë ditë. Do të shohësh se si do ta bëj unë rreshtin e çunave.

Ai do të më thotë – Unë kam bërë një.

Unë do t’i them – Jam kureshtar për pamjen e tij gjysmënjeri – gjysmëpeshk… Largohu, more, dhe mos harro ta marrësh me vete atë shaminë që po ma tundje para syve. Sidomos atë. Nuk kam parë ndonjëherë që të kërcënohet tjetri, ndërkohë që ke ngritur flamurin e kapitullimit.

Ai do të më thotë – Nuk është flamur. Erdha të të pyes: a e njeh këtë shami?

Unë do t’i them – Sidomos atë, thashë.

Ai do të më thotë – Shikoje mirë. Hë pra, shikoje mirë…

Unë do t’i them – E thashë: flamuri i kapitullimit tënd.

Ai do të më thotë – Nuk mund të jetë ai, sepse këtë shami ma dha nëna jote.

Unë do t’i them – Kur duhet të të bind se jam bërë burrë?!

Ai do të më thotë – Ja tashti: sa ta jap një lajm të keq për ty.

Unë do t’i them – Llafazan! Po ta mbyll unë atë gojën e ndyrë. Prite, atëherë!

Ai do të më thotë – Unë jam këtu, sepse ti nuk ia thua për pushkë.

Unë do t’i them – Ja ku erdhi ora që unë të shpëtoj prej teje dhe ti të shpëtosh prej vetes tënde!

 

Pra, e gjuaj me pushkë, por vetëm për ta trembur. Dhe ia arrij qëllimit. Por ia arrita qëllimit edhe para atyre njerëzve: ata po më ndiqnin gjithnjë e më me vëmendje, duke ma rritur tensionin se mund të ishin gati për kundërshtimin e radhës. Pra, nuk po pinte më ujë humori. Po shkoja kundër Aristotelit: a mund ta jepja realitetin pa e riparaqitur atë, por vetëm duke e ndërtuar si doja unë? Si mendoni ju, regjisor, e dreqosa këtu apo më lart? Cili qe lajmi i keq? Keni të drejtë. Keni durim të dëgjoni? Po? Mirë pra, po tregoj. Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, u kujtova për artificet e tragjedive të vjetra dhe vazhdova:

Rrëmbej shaminë pranë vetes dhe filloj të fshij djersët. Atëherë thashë me vete: Ai donte të thoshte se ajo shami do t’i ketë mbetur në xhep qysh se ka jetuar në këtë shtëpi… Hëm, dritëshkurtri! Po gruaja, çfarë do të më thoshte ajo në situatën e krijuar?

Unë do t’i them – Pse ia ke ngulur sytë derës aq fort? Mos do të ikësh? Nuk mund të shohim pakëz ashtu, se na shkon mendja për keq.

Ajo do të më thotë – Kërkohet vrasje.

Unë do t’i them – E mendova edhe këtë. Ma thuaj se cila është mënyra me të cilën do të më vrasin.

Ajo do të më thotë – Përkundrazi, kërkojnë që të vrasësh për ta.

Unë do t’i them – Edhe cungut i kanë hedhur diçka që të mos ndizet… Por nuk do t’u pijë ujë loja që po luajnë.

Ajo do të më thotë – Ata… kërkojnë prej teje që t’i mbrosh…

Unë do t’i them – Nuk të thashë: lirova ariun. Sot u bë i padurueshëm me ato ulërimat e tij. Ndoshta pas kësaj dite në këtë shtëpi nuk ka më vend për egërsirat. Nëse do të kthehet, është problemi i tij.

Ajo do të më thotë – Edhe atij nuk ia mbajti që të jetonte në një çati me ty.

Unë do t’i them – E drejtë: arinjtë e nuhatkan se unë jam ai që nuk i vjen njeri në dasmë.

Ajo do të më thotë – Fundja, po prindërit e tu pse e bëjnë?

Unë do t’i them – Ata kanë arsye për hatërmbetje, pasi unë nuk i pyeta kur vendosa të martohem me ty.

Ajo do të më thotë – Ata nuk vijnë që të më fyejnë mua, megjithëse gëzimi e morti i zbusin njerëzit.

Unë do t’i them – Po flet si më e madhe.

Ajo do të më thotë – Më e madhe jam. Harrove?

Unë do t’i them – Po ti harrove se është dhe nata e parë e martesës sonë! Eja… nuk më ke dhënë ende puthjen e parë.

 

Besoj e dini, regjisor, kështu thotë ai rrëfimi popullor për këtë çast: vetëtima, bubullima dhe zhurma e fortë e krahëve të një pëllumbi. Unë shtova: edhe vajzat e korit përplasen përtokë gjithandej, me një pamje tragjike. Isha ndezur i tëri, prej veprimit skenik, kur pyetjen nëse kishit ardhur ju, ma lanë pa përgjigje. Kërkova pak ujë, por askush nuk lëvizi nga vendi. Mora të dal pas perdes, por pasuan fishkëllima. Si mendoni ju, regjisor, e dreqosa këtu apo më lart? Doni të dëgjoni më tepër? Keni durim të dëgjoni? Po? Mirë pra, tashti u mësova të tregoj. Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, vazhdova me një dramaticitet fals: Të pi pak ujë, në këtë çast ku vetë qielli ndërhyn? Një shishe e vogël plastike, e markës së fundit, u rrokullis deri te këmbët e mia dhe e mora si shenjë që nuk duhej të luaja nga skena, prandaj vazhdova, pak më i përqendruar:

Unë do t’i them – Pse ia ke ngulur sytë derës aq fort? Mos do të ikësh? Nuk mund të shohim pakëz ashtu, se na shkon mendja për keq.

Ajo do të më thotë – As unë nuk doja ta besoja, por tashti nuk mund të mos besoj se në këtë vend ka pllakosur gjëma. Duhet t’u përgjigjesh: je apo nuk je gati të vrasësh? Kjo është çështja!

Unë do t’i them – Shoh njerëz të shqetësuar në rrugë. A thua i ka trembur ariu?

Ajo do të më thotë – E zgjodhe a po nuk e zgjodhe ti këtë ditë për martesën tonë?! Tashti për tashti duhet të na ndezësh cungun e Natës së Këndellave. Ndërkohë, e merr edhe vendimin.

Unë do t’i them – E zgjodha këtë ditë se desha që njerëzit ta mbajnë mend gjatë martesën tonë. Mendova se dhuratat e dasmës do të na bëjnë të pasur. Mandej do të shes mullirin e tim et… Jeta është një provë për të fortët.

Ajo do të më thotë – Dukesh i lumtur, o djalë i mullisit!.

Unë do t’i them – Të jesh i lumtur, do të thotë ta shohësh botën ashtu siç e dëshiron. Kush nuk e çmon jetën, nuk e meriton atë. Edhe ti je e lumtur. Të paktën, duhet të jesh.

Ajo do të më thotë – Do të doja të isha.

Unë do t’i them – Një herë martohet njeriu.

Ajo do të më thotë – Përgjithësisht. Ka që martohen më shumë herë… Jo këtë shami, të lutem! Çoje aty ku ishte. Të lumtë! Të sjell dy a tri shami të tjera, veç këtë mos ma luaj.

Unë do t’i them – Të ndërroi ngjyra e fytyrës. Apo reflekton zjarri që ndeza?

Ajo do të më thotë – E kam mendjen te murtaja që ka mbërthyer vendin. Do të na prishë planet.

 

Nxora një shishe ujë nga çanta dhe i lashë të kuptoja se do të vazhdoja të isha dëgjuesi i vëmendshëm. Veprimet e mia e bënë më të vendosur. Po mendoja se po veproja mirë.

 

Isha i sigurt se fjala “murtajë” kishte një efekt dramatik, prandaj, pasi e kuptova se nuk duhej ta lëshoja, vazhdova:

Unë do t’i them – Kush e ka shpikur atë murtajë, duke menduar se do të më trembë me të, gabon rëndë. E tregon buzmi se sa e dua jetën. Ja, sa t’i fryj pak.

 

Kori i grave –

Svjen buzmi bujar

Me gjeth e me bar

Me edha e shtjerra

Mbas tyre s’ vjen vera

 

Kori i burrave –

Gjëmë e zezë. Gjëmë e zezë.

Rend në natë një gjëmë e zezë.

Gjëmë e zezë. Gjëmë e zezë.

Vdekur hëna, s’lëshon rreze.

Gjëmë e zezë. Gjëmë e zezë.

 

 

Siç isha, pak i kërrusur nga veprimi skenik, pyeta prapë nëse kishte shenja të trupës dhe e kuptova se nuk kisha shpëtim: duhej të vazhdoja. Si mendoni ju, regjisor, e dreqosa këtu apo më lart? Mos e pat fajin fjala “murtajë”? Mua, duke menduar se si shkoi, më mërzit e gjitha kjo! Keni durim të dëgjoni? Po? Mirë pra, po tregoj: çfarë mund të bëjmë tjetër tashti! Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, vazhdova:

Ajo do të më thotë – Hiqe mendjen nga ajo shami, të lutem! Sidomos nga ajo.

Unë do t’i them – Tashti nuk po e heq ti.

Ajo do të më thotë – Nuk dëgjohen hapa… Do të jetë Lija. Lija e Bardhë. Ajo mund të ecë pa u dëgjuar. Qentë nuk duhet ta kafshojnë. Përndryshe ajo do të zemërohet dhe do të bëjë kërdinë ndër njerëz.

Unë do t’i them – Ç’është kjo?

Ajo do të më thotë – Një sëmundje shumë e keqe.

Unë do t’i them – Është zënë edhe hëna. Errësira është bërë shumë e thellë.

Ajo do të më thotë – Nuk qenka Lija atëherë, por lugati. Lugati e zë hënën. Kështu thonë të vjetrit… Mos…. Më duket… se dëgjova hapa.

Unë do t’i them – Do të jetë ndonjë lopë apo ndonjë derr.

Ajo do të më thotë – Shtrigat! Qenka e vërtetë ajo që pëshpëritin njerëzit nëpër fshat: kanë nisur të dalin shtrigat.

Unë do t’i them – Na lër të dëgjojmë.

Ajo do të më thotë – Më prit.

Unë do t’i them – Ku shkon? Më lër të përballem me ta.

Ajo do të më thotë – Dua të rregulloj një punë.

Unë do t’i them – Qenka thënë nga zotat që ta ndreq unë këtë fshat të marrë…

Ajo do të më thotë – Tashti shtrigat do të ikin nga kjo shtëpi. Të paktën, shpëtuam prej tyre. Futa gjilpëra në pragun e portës. Nesër do të lyejmë me hudhër brirët e kaut, të dashit, të cjapit të kumbonës.

Unë do t’i them – Pse duhet t’i bëjmë të gjitha këto?

Ajo do të më thotë – Që të mos i marrë mësysh shtriga.

Unë do t’i them – Kjo të duket si trokitje shtrigash?… Janë ata po të them!

Ajo do të më thotë – Mos është im shoq?

Unë do t’i them – Ke parë ndonjëherë të ngrihet njeri nga varri?

Ajo do të më thotë – Njerëzit thonë se kanë parë.  Prandaj u zu hëna. Të thashë, lugati e zë hënën. Martesa jonë po ia luan eshtrat vendit.

Unë do t’i them – Ti po na kërkon të ndihemi fajtorë?… Kur këndon gjeli, të vdekurit kthehen në varre. Nuk ta kanë treguar këtë?

Ajo do të më thotë – Atëherë kemi të bëjmë me një të gjallë. Gjysma e së keqes.

Unë do t’i them – Të parin që do të shkelë në prag, do ta qëlloj mu në ballë… Hiqe mendjen prej aty.

Ajo do të më thotë – Mbase po vijnë të kërkojnë ndihmë prej teje. Kërkojnë fjalën tënde.

Unë do t’i them – Më duket se i njoh këta hapa… Është yt shoq.

Ajo do të më thotë – Si flet kështu për të vdekurin?! Mos e prish gojën!

Unë do t’i them – E pashë pak më parë, kur ti kishe dalë.

Ajo do të më thotë – E pe fantazmë?

Unë do t’i them – E pashë. Kaq di të them. Folëm. Më mirë, donte të fliste. I thashë se nuk kisha pritje.

Ajo do të më thotë – Po të sjell diçka për të pirë. Duhet ta marrësh veten.

Unë do t’i them – E pashë, të thashë… Atje, nga krahu i lumit… Edhe mund gotë ma sjellësh një gotë.

Ajo do të më thotë – Ke parë fantazmë. Është vendi ku e vrave dhe ra në lumë.

Unë do t’i them – U zhduk sapo ngrita pushkën. Si një lepur. Veç ta shihje.

Ajo do të më thotë – Po fantazmat nuk pyesin për pushkë!

Unë do t’i them – Di që iku sapo ngrita pushkën. Si një kaproll. Si një…

Ajo do të më thotë – Hapu pak, që të shikoj.

Unë do t’i them – Duket sikur mezi pret që ta shikosh.

Ajo do të më thotë – Po bëhesh xheloz për një të vdekur?

Unë do t’i them – Më thuaj kur ta shikosh… Këtu bën shumë ftohtë. Po shkoj t’i fryj zjarrit… Nëse është kthyer ariu, më thuaj.

 

U ktheva shpinën njerëzve dhe po bëja sikur merresha me zjarrin, por në fakt po mendoja se çfarë do të më nxirrte nga situata? Prisja frenimin e makinës suaj. Do ta dëgjoja edhe një kilometër larg, kaq e thellë ishte heshtja. Si mendoni ju, regjisor, e dreqosa këtu apo më lart? Doni të dëgjoni më tepër? Po? Qenkeni kampion i durimit. Mirë pra, po tregoj, sepse jeni njeriu i vetëm që do të më thoni se ku e dreqosa. Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, vazhdova:

Unë do t’i them – Pse ia ke ngulur sytë derës aq fort? Mos do të ikësh? Nuk mund të shohim pakëz ashtu, se na shkon mendja për keq.

Ajo do të më thotë – Prit. Dëgjoj hapa… I njoh këto hapa.

Unë do t’i them – Edhe unë i dëgjoj. Më duket se edhe unë i njoh… Mos është ariu?

Ajo do të më thotë – Është një i panjohur.

Unë do t’i them – I panjohur? Sonte?

 

 

 

I panjohuri do të hyjë brenda.

Ai do të më thotë – Jam mbreti Edip.

Unë do t’i them – O leckaman, që ia paske dalë që të dukesh si mbreti Edip, ç’e mirë të solli!

Ai do të më thotë – Jam vetë mbreti Edip. Pa kurorë dhe pa sy.

Unë do t’i them – Pse po më kujtojnë zotat veç me të vdekur? Largohu nga purgatori im! Nuk ka diku një të gjallë?!

Ai do të më thotë – Meqë nuk mund të dalësh mbi zotat, dëgjo.

Unë do t’i them – Punët e rëndësishme kërkojnë kohë, prandaj shko e gjej ndonjë vend tjetër për të llomotitur. Largohu!

Ai do të më thotë – Po nëse të them se… po të sjell një amanet që i përket nënës tënde?

Unë do t’i them – Si mund të më bindësh se e ke takuar nënën time?!

Ai do të më thotë – Ditën e martesës tënde ka dashur të të thotë diçka… Të të thotë diçka dhe të të japë diçka…

Unë do t’i them – Kjo është e vërtetë. Më ka thënë disa herë se ditën e martesës do të më thotë diçka dhe do të më japë diçka… Më kishte dalë nga mendja…  Dashuria…

Ai do të më thotë –

Ah, dashuria!

Martesa, martesa më lindët mua

Dhe si më lindët mua,

Bëtë të mbijë e njëjta farë

Që nxori etër dhe vëllezër,

Edhe fëmijë, gra dhe nëna

Dhe gjithë ato gjëra të turpshme

Që mund të ndodhin te njerëzia.

 

 

Siç mund ta kuptoni, qenë të vetmet fjalë që i mbaja mend të artikuluara saktë nga pjesa e Sofokliut, prandaj nuk mund të më akuzoni se e shpërdorova tekstin tuaj para atij spektatori. Pra, nuk mund të jetë kjo arsyeja që spektatori u largua para jush. Disa fjalë të hapërdara aty-këtu, teoria postmoderne i pranon. I përdorja me qëllim. Dhe duhej të vazhdoja t’i përdorja, nëse duhej të zbuloja sa më shpejt zgjidhjen e konfliktit. E përmblodha veten dhe vazhdova:

Ajo do të më thotë – E gjetëm se nga na vjen e keqja. Ajo është kundër martesës sonë. Si nuk më shkoi mendja më parë! Na ka zënë mallkimi i saj.

Unë do t’i them – Më kishte dalë nga mendja se çfarë duhet të thotë një nuse për një vjehërr.

Ajo do të më thotë – Të lutem, thuaji nënës tënde që ta tërheqë mallkimin.  Po fillimisht, dëgjoje këtë njeri deri në fund. Ka diçka te ai që më kujton dikë.

Unë do t’i them – Çfarë mund të të kujtojë kjo fantazmë?

Ai do të më thotë – Nga fjalët e kësaj gruaje m’u kujtua historia ime e largët… E largët por që duket sikur më ka ndodhur dje.

Unë do t’i them – Përse nuk erdhi vetë nëna? Përse nuk erdhi babai? Nëse më kanë falur?

Ai do të më thotë – Babai? Ai nuk e di nëse të ka falur.

Unë do t’i them – Ti po përpiqesh të vësh në dyshim ndjenjat e tim et për mua?

Ai do të më thotë – Është më mirë ta dish… Nuk mund ta kërkojmë më mendimin e tij…  Babanë… tënd… e futën sot… në dhe…

Unë do t’i them – Të mësoi nëna ime që të m’i thuash këto fjalë?

Ai do të më thotë – Vdekja është e verbër, nuk pyet për ditën kur mbërrin.

Unë do t’i them – Vdekja është e verbër, si murtaja, nuk pyet. Kur të më dalë përpara një i verbër, do të trembem. Ja, kështu siç trembem nga ti. Herët qenke ngritur, o plak! Plak? Le të themi me emrin e vërtetë: o mashtrues!

Ai do të më thotë – S’kam fjetur fare. Më duhet të kryej amanetin.

Unë do t’i them –  Bashkë do të takohemi në ferr.

 

Isha i sigurt se boria e autobusit binte për mua, por nuk lëviza as qerpikun. Dhe ai e pa këtë dhe mori zemër përsëri, me një patetizëm që i duhej shfaqjes.

 

Një bori e largët makine m’u duk si një zile shpëtimtare. E zgjata heshtjen më tepër se duhej, por askush nuk po lëvizte nga vendi, prandaj qeshë i detyruar të vazhdoja:

Ai do të më thotë – Nuk ika për të shpëtuar prej luftës: ika të shpëtojnë prej meje ata që po luftojnë. Orakujt thanë se do ta fitonin luftën ata që do të më kishin mua me vete. Por unë jam ai që s’e vrasin as njerëzit, as zotat. Jam ai që zotat e dënuan me jetën e jo me vdekjen. Jam vëllai i fëmijëve të mi. E meritoj dhunën e këtij vetëndëshkimi.

Unë do t’i them – Në gjithë këtë vend, vetëm derën tonë gjete?

Ai do të më thotë – Dua të më vrasin. Më thanë se dikush e ka marrë përsipër. Të gjitha  shenjat më sollën këtu tek ti. Ti duhet të vrasësh Edipin dhe ta shpëtosh një herë e mirë atë të gjorë. Dhe, bashkë me të, të gjithë banorët e këtij vendi. Veçse, më parë, më duhej të kryeja amanetin.

Unë do t’i them – Paç fat!

Ai do të më thotë – Për fat, babai yt pati një vdekje natyrale.

Unë do t’i them – Për çfarë fati e ke fjalën?

Ai do të më thotë – Për fat, babai yt pati një vdekje natyrale.

Unë do t’i them – Vdekja, në të gjitha rastet është vdekje.

Ai do të më thotë – Po kjo do të thotë se nuk je një si unë. Nuk je një Edip. Një Edip i pambrojtur. Sepse në këtë vend vjen era atëvrasje. Duhet ta dini se kur bie shi i kuq, faji është shumë-shumë i madh. Prandaj, fajtori duhet gjetur e ndëshkuar. Shi prej gjaku, thënë më drejt… Shikoni jashtë. Unë nuk shoh, por e dalloj menjëherë erën e gjakut. Tashti po bie një shi i kuq.

 

U thashë se duhej të përfytyronin që kori i grave duhet të lëvizte për të parë jashtë dhe të kthehej me një pamje tmerri dhe kisha besim të plotë se i realizonin pikë për pikë udhëzimet e mia. Kështu, duke e zgjatur, kisha shpresë se do të merrej vesh se çfarë qe ajo puna e borisë. Si mendoni ju, regjisor, këtu e dreqosa? Më shikonin gojëhapur, dëgjon! Shikonin tinëzisht se mos vërtetë po binte shi i kuq. Po sikur autobusi juaj të ishte i kuq dhe ta pasqyronte dritën e vet deri te ne? Doni të dëgjoni më tepër? Keni durim të dëgjoni? Po? Mirë pra, po vazhdoj. Pasi pashë se ua kisha tërhequr vëmendjen, vazhdova:

Ai do të më thotë – Besomë fatin tënd, që të të besoj fatin tim. Kjo që është tashti vuajtja ime, do të jetë më vonë e një njeriu të këtij vendi. E shoh se si po vjen… Gjëma e zezë… Por duhet të më luteni që t’jua them. S’ma heq gjë nga mendja: vetëm një atëvrasje mund të kutërbojë kësisoj…

Unë do t’i them – Epo im atë pati vdekje natyrale!

Ai do të më thotë – Edhe unë mendova se vdiq babai im.

Unë do t’i them – Ta dish: ose do ta mbyll te strofka e ariut, ose do ta vras.

Ai do të më thotë – E si do ta gjesh fajtorin, o Edip?

Unë do t’i them – Nëse nuk pranon të flasësh, do të thotë se je ti fajtori. Sidoqoftë, ti ke ndihmuar në kryerjen e krimit.

Ai do të më thotë Që ti të bindesh se yt atë ka vdekur më të vërtetë… Merre këtë… Merre, një copë rrobë është… Ashtu!

Unë do t’i them – Po më jep flamurin e kapitullimit?… E njoh këtë rrobë. Ka aromën e nënës sime. Aromën e sepetit të saj. Edhe shamia ka po të njëjtën aromë. Duket sikur jam treguar i padrejtë me të që nuk e pyeta për këtë martesë!

Ai do të më thotë – A mund të quhet martesë ajo nga e cila nuk mund të kesh fëmijë? Të të vijë keq për këtë grua… Çfarë fati i tmerrshëm: të vrasësh babanë! Nuk do të doja ta takoja një njeri të tillë! Jooooooo!… Po një njeri i tillë është në këtë dhomë!

Unë do t’i them – Të harrova… Në fakt, ta vrasësh një si ti, është bekim prej Zotit!

Ai do të më thotë – Por për mua je po ti ai që i ndërlikon gjërat këtu.

Unë do t’i them – Ke një guxim të tmerrshëm. Po mendoja a mund të jem unë ai fatmadhi që do të ta marrë jetën!?… Jam i sigurt se do të provoja kënaqësi.

Ai do të më thotë – Kush mund të thotë se qenkam tallur ndonjëherë me dikë? Thashë: je duke folur vetëm ti. Dhe nuk pranon se i ndërlikon gjërat! Të të vijë keq për këtë grua!… Ma hoqi lodhjen. Faleminderit! Kush e ka qëndisur këtë shami?

Ajo do të më thotë – Thuaji që e kam qëndisur unë.

Ai do të më thotë – Çfarë ka të qëndisur?

Ajo do të më thotë – Tri zemra të vogla në secilin cep.

Ai do të më thotë – Çfarë zakoni është ky?

Ajo do të më thotë – Thuaji se nuk është ndonjë zakon i veçantë. E kam qëndisur shumë vite më parë. Në martesën tjetër… Ajo qëndisje ka qenë një trill i thjeshtë… Nuk i ngjet asnjë qëndisjeje tjetër… Tim shoqi i pëlqente shumë. Në gjithë botën mund të gjendet vetëm një shami tjetër si kjo… Por edhe atë e qëndisa me këto duar.

Ai do të më thotë – Po më vazhdon djersitja. Do të ma japësh edhe shaminë tënde? Mbase ke të drejtë. Ende nuk e ke kuptuar se pse ta dërgoi jot ëmë. Nuk do të jem larg prej këtu. Jam i lodhur. Po iki. Por nuk do të jem larg prej këtu.

Unë do t’i them – Të lodhur jemi ne, nga ato historitë e tua me mbretër e bij mbretërish. Zbuloje maskën, o plak i mjerë!

Ai do të më thotë – Jam i lodhur. Jam tepër i lodhur. Kini mëshirë për këtë plak të mjerë.

Unë do t’i them – Murtajë! Zgjebe! Kërmë! Meqë të ra në kokë një fatkeqësi prej zotave, ti urren të gjithë njerëzit e kësaj bote. Nuk të bëjnë përshtypje fjalët as kur ta kujtojnë se je një i dënuar me jetën?!

 

Desha të thosha se kori i grave do ta shtyjë gruan, që duket pa pikë force, drejt meje, por dëgjova frena makine dhe mpreha veshët. Nuk ishte makina juaj, por sidoqoftë pyeta nëse erdhi trupa: doja të fitoja kohë. Meqë askush nuk lëvizi nga vendi, vazhdova, duke shpresuar se aty e kisha lënë:

Ajo do të më thotë – Le të themi se historia e tij flet për një mullis. Ai del me shatë në krah për të pastruar grykën e lugut, por sa e fut shatin në ujë, i ngatërrohet nëpër harqet e një djepi.

Unë do t’i them – Mullis?

Ajo do të më thotë – Atëherë, mullisi tërheq shatin dhe e nxjerr djepin sipër. Fëmija është gjallë, ndërsa mullisi e merr djepin dhe e fut në shtëpi… E shoqja e mullisit e ndërron fëmijën, e afron pranë zjarrit dhe kërkon në katund një grua për t’i dhënë gji. Ndërkohë, mullisi kontrollon në ujë për trupin e nënës së mbytur. Por nuk gjen asnjë trup, as të gjallë e as të vdekur. Atëherë, mullisi me të shoqen e rritin atë fëmijë si të tyrin, pa i treguar kurrë se prindërit e tij të vërtetë qenë të tjerë.

Unë do t’i them – Kush e beson këtë?

Ajo do të më thotë – Thuaji nëse vërtet beson se ai fëmijë mund të jetë i gjallë?

Ai do të më thotë – Pse jo? Gjëra që mund të ndodhin. Para teje ndodhet një shembull… Sa e kam mallkuar atë bariun e marrë që më çoi në oborrin e mbretit Polip!

Ajo do të më thotë – Mbretin Polip?

Ai do të më thotë – Mbreti që më rriti si fëmijën e vet.

Ajo do të më thotë – Si mullisi. Histori e tmerrshme!

Ai do të më thotë – Erdha koha të ndahemi. Ka qenë rrugë e gjatë për një plak si unë.

Unë do t’i them – Ja ai që ka gënjyer vetëm njëherë në jetën e tij! Ja mashtruesi! Do të të tërheq zvarrë deri në mes të fshatit. Le ta marrin vesh të gjithë se kush është e keqja e këtij vendi. Mandej do t’ua hedh trupi tënd të qelbur qenve.

Ai do të më thotë – Oh, sa e tmerrshme është dituria, kur s’i sjell dobi atij që e ka!…  Lërmë të shkoj, se po m’u binde, dhe ti, dhe unë, do ta durojmë më lehtë fatin.

Unë do t’i them – Nëse s’thua të vërtetën, do të thotë se je mosmirënjohës ndaj këtij vendi që të pranoi me kaq lehtësi, pa dhënë prova se sa vlen.

Ai do të më thotë – Mos më kërko më tepër.

Unë do t’i them – Ti di të vërtetën dhe nuk do ta thuash? Ti kërkon rrënimin e këtij vendi?

Ai do të më thotë – Ti më qorton mua, sepse s’shikon te vetja. Ajo që do të ngjasë, do të ngjasë, edhe po ta mbuloj unë me heshtjen time. Një edip kaq mund të thotë.

Unë do t’i them – Ti na solle murtajën, por ndërkaq edhe ty do të të hanë qentë dhe sorrat. Do të zhduket edhe kujtimi yt.

Ajo do të më thotë – Prit.

Ai do të më thotë – Ka gjëra që i shikoj më mirë se të tjerët. Madje, mund të shikoj përtej gjërave që shohin të tjerët. Nëna jote… ajo që të rriti… më tha se e gjeti këtë shami te kulari i djepit, kur djepi erdhi te vija e mullirit.

Ajo do të më thotë – Mjaft!…

Unë do t’i them – Ku shkon?

Ajo do të më thotë – Te strofka e ariut. Sepse pas kësaj dite, aty e kam vendin.

Unë do t’i them – Prit!

Ajo do të më thotë – Mos m’u afro!

Unë do t’i them – Është e lehtë të hysh, por është shumë e vështirë të dalësh.

Ajo do të më thotë – Po unë këtë po kërkoj, që të mos dal më mes njerëzve.

Unë do t’i them – Nuk mund të bësh asgjë pa më sqaruar. E kam kaq të drejtë.

Ajo do të më thotë – Ka një vend në këtë shtëpi që nuk mund të bëjë pa egërsira…

Ai do të më thotë – Tashti jam gati të vdes..

Unë do t’i them – Po sajon histori që të na ndash!? Më thuaj se po sajon një histori që të na ndash!… Si i bëhet që unë nuk besoj në orët e malit?!  Kudo mund të gjendem dy shami që ngjajnë diku me njëra-tjetrën. Ti je në shërbim të dikujt që kërkon pasurinë dhe hiret e kësaj gruaje…  Verbani i dreqit!

Ai do të më thotë – I verbër nuk jam unë, por ti… I varfër dhe i përndjekur, do të vërtitesh visesh të huaja.

Unë do t’i them – Zhduku! Zhduku! Zhduku!

Ai do të më thotë – Ç’fund të hidhur do të kesh!

Unë do t’i them – Meqë je i verbër, kërkon të na hiqesh për shortar!

Ai do të më thotë – Historia jote as që ka nevojë për shortar. Po nuk vure mend, do të jesh baba i fëmijëve të tu dhe vëlla i tyre. Do të jesh burrë i gruas tënde dhe bir i saj. Edip!

Unë do t’i them – A mos vallë je i pavërtetë, ti që nuk e njeh dhimbjen?!  Ik prej meje, që ta shoh me sy zbrazësinë që jam unë! A mos vallë unë komunikoj me një fantazmë që s’e nxjerr dot prej vetes?!

 

Kori i grave –

Arra do të mbajë.

Gështenja… më pak.

Hardhitë do të mbajnë…

Vjen buzmi bujar

Me gjeth e me bar

Me keca e shtjerra

Mbas tyre vjen vera

Mirëseardhtë

E ardhtë e bardhë

Me një vit të mbarë

 

 

Si mendoni ju, regjisor, e dreqosa këtu apo më lart? Doni të dëgjoni më tepër? Keni durim të dëgjoni? Po? Mirë pra, po vazhdoj. Pasi pashë se vetë ua kisha tërhequr vëmendjen, por s’dija çfarë të bëja me mungesën e durimit të tyre, vazhdova:

Unë do t’i them – A mendoni, Edip, se mund të gjendet një autor për ne?

Ai do të më thotë – Më duket se drama sapo filloi… Ma jep dorën. Duhet t’i bëjmë derman vetes. Në Shtëpinë time të Përjetësisë unë këtë punë kam: do t’jua prish qetësinë herë pas here. Sigurisht, atyre që e meritojnë. Sa pa u rënë të fiket dhe të kthehet gjithçka në tragjedi. Më në fund, pranoje se jam yt atë dhe jo Edipi.

Ajo do të më thotë – Sapo fillova ta njihja nga timbri i zërit…

Unë do t’i them – Prandaj t’u dukën të njohur hapat e tij kur erdhi… Unë e kisha mendjen veç të ariu.

Ai do të më thotë – Pse ia ke ngulur sytë derës aq fort? Mos do të ikësh? Nuk mund të shohim pakëz ashtu, se na shkon mendja për keq.

Unë do t’i them – Po shikoj si vjen ariu.

Ai do të më thotë – Është tërbuar fare sot.

Unë do t’i them – Është i paqtë dhe gjithë personalitet. Me sa shoh, do ta marrë ai në dorë jetën tonë… Po shkoj t’i dorëzohem.

Ai do të më thotë – Pse e ka hungërimin aq të keqe?

Unë do t’i them – Zëri i ariut është zëri natyrës.

 

 

Edhe pse kisha kohë që vija re pak rrëmujë nga rreshtat e fundit, vëmendja e spektatorëve nuk ma lejonte të interesohesha sa duhet. Edhe kur kuptova se po nxirrnin një njeri me barelë nga salla, isha nën presionin e shikuesve që donin vazhdimin e shfaqjes. Mirëpo kur po rikthehesha në skenë, pas takimit të supozuar me ariun, njerëzit po linin sallën. Si mendoni ju, regjisor, e dreqosa këtu apo më lart? Doni të dëgjoni më tepër? Keni durim të dëgjoni? Po? Epo, duhet të mësohesha me ju dhe të mos ju pyesja fare. Jeni i interesuar për gjithçka, po unë nuk kam se çfarë të them më. Atëherë, erdhët ju.

Oh, sa e përjetova çastin e lirisë sime! Ju falënderova me gjithë zemër që ia dolët të vinit. Mendoja se kisha bërë më të mirën time, duke i mbajtur ata njerëz në sallë, po siç e patë: ju erdhët, ata ikën. Jua thashë se sa u përpoqa t’i ndaloja.

Më thoni: Si mendoni, regjisor, ku e dreqosa? Shprehuni lirshëm: siç e shihni, jemi vetëm për vetëm. Pse ia ke ngulur sytë derës aq fort? Mos do të ikësh? Nuk mund të shohim pakëz ashtu, se na shkon mendja për keq. Keni të drejtë nëse ua vret pak sytë kjo pamje. E di, na duhet një godinë e mirëfilltë teatri, por unë mendova të paktën ta ruajmë pa u prishur edhe këtë sallë që kemi, që, edhe kështu siç është, ia kanë vënë syrin ca që kanë lekë, por që nuk i lidh gjë me artin. Më thoni: Si mendoni, regjisor, ku e dreqosa?

Më lejo të ulem pak. Vetëm tashti po shfrytëzoj rastin t’ju them se kam një javë pa gjumë. Qysh se kam marrë përgjigjen tuaj pozitive, pra që do të vini për shfaqjen, unë bëj roje përnatë këtu në sallë. Ata që ia kanë vënë syrin, mezi presin rastin ta gllabërojnë këtë vend për qëllimet e tyre që, sigurisht, nuk lidhen me artin, dhe unë nuk doja, në asnjë mënyrë, të turpërohesha me ju. Prandaj…

 

“Prandaj” qe fjala e fundit që doli nga ai trup i drobitur nga lodhja e pagjumësia, kur u mbështet në karrige. Dalëngadalë filloi të dëgjohej ndonjë gërhitje. Gjumi, që pasoi, me sa duket qe i thellë, sepse nuk po i dëgjohej më as frymëmarrja.

 


RELATED POST

Your email address will not be published. Required fields are marked *