Luna Parku – Dramë

 

GAZMEND KRASNIQI

LUNA PARKU

(Work in progress)

 

 

Dramatis personae:

 

GRUAJA E ARGUMENTIT

ISH-MËSUESJA

ISH-NXËNËSJA

ZËRI NGA BORDI

ROJA

 

 

PROLOG

 

Dëgjohet një zile mbledhjeje.

 

ZËRI NGA BORDI – Në asnjë mënyrë, thamë ne. Në asnjë mënyrë. Nuk kemi folur asnjëherë për lojëra frike, por vetëm për lojëra të zakonshme. Nuk dilet fjale kështu! Kishim një marrëveshje.

Fëmijëve tanë u duhet frika, na e ktheu e qetë, me një ton që nuk pranonte kundërshtime. Vetëm lojëra frike: vetëm kështu si them unë, mund ta keni atë vend.

Me kalimin e minutave, kjo na u bë krejt e qartë. Duhet të na bindni, thamë ne. Kjo që thoni nuk është përmendur në marrëveshjen tonë. Duhet.

Nuk e di nëse mund t’ju bind, na e ktheu, por ju premtoj se do ta keni argumentin tim.

 

Zëra.

 

Argumentin? Të paktën këtu e mbajti fjalën. E vonoi pak, por më në fund kemi argumentin e saj. Jemi mbledhur që të marrim një vendim për këtë. Bëhet fjalë për një incizim. Jemi ende në prova, na tha, kur na e zgjati atë, dhe mbase incizimi nuk do të jetë edhe aq cilësor.

Ne nuk dimë asgjë më tepër sesa çfarë ndodh në këtë incizim, të cilin do ta dëgjojmë nga fillimi. Sidoqoftë, besoj se do të ndihmojë për marrjen e vendimit.

 

Heshtje.

 

Ah, harrova! Roje, nuk duhet të pipëtijë asgjë.

 

Një zdap i madh përshkon skenën tejpërtej, si manifestim force.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT

 

Fillimisht incizimi ka një heshtje të thellë. Ajo ndërpritet nga një klithmë therëse, e cila shoqërohet nga fjalët e përsëritura, me një përpunim elektronik: Unë jam vdekja! Unë jam Vdekja!…

            Pas pak heshtjeje, vjen zëri nga incizimi, pra zëri i një gruaje që më tepër është në hije, të cilën po e quajmë Gruaja e Rgumentit.

 

Ja pra, ky është Luna Parku, por unë pyes veten: Ku ndodhem?

Që të komunikoj si duhet me ju, më duhet të mbledh rreth vetes gjëra që janë të vërteta. Thashë: që të komunikoj. Atje ku jeni, jeni që të më dëgjoni. Sigurisht kërkoj imazhin tuaj. Pastaj do të përpiqem që edhe ju të shihni atë që shoh unë.

 

Drita zbulon dy persona të tjerë pranë saj.

 

Pra, po kalonte kortezhi në rrugën ku ishim të tria – e njohura ime e dikurshme, ish-mësuesja e saj dhe unë – kur ish-mësuesja tha, thuajse pa iu drejtuar kujt: Më thanë se vdiq në gjumë. Kortezhi qe larguar disa hapa, kur shtoi, thuajse me psherëtimë: A pat frikë nga vdekja ky njeri?! Nuk do t’i kisha uruar gjë tjetër, përveçse kësaj frike.

 

Heshtje.

 

Librat e psikologjisë do t’ju thonë: Frika është një emocion normal që njihet nga të gjitha qeniet e gjalla në raste të caktuara; ky emocion mund të shkaktojë dëme të paparashikueshme, efekti i të cilave mbetet gjithë jetën; njeriu lind me disa lloje frike; mandej frikërat shtohen sipas kushteve dhe përvojave të jetës; mund të numërohen mbi shtatë mijë frikëra të ndryshme; apo më shumë, kurse unë që atë ditë kam menduar për një tjetër leksion të vogël, por jo për këto që përmenda, sepse unë duhet të flas si artist.

 

Heshtje.

 

Ajo grua e ka shkruar historinë e frikës së vet, por meqë nuk e kam atë libër në dorë, do të më duhet të them gjëra që kam me të dëgjuar. Nesër do të jetë ndryshe: do ta kem atë libër. Ka librari plot. U nguta ta bëj incizimin, se kush pret deri nesër!?

 

Heshtje. Një thirrje e fortë, gjithmonë e përpunuar elektronikisht: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

A vazhdoni të shihni siç shoh unë? Se, që të jetë, frikës i duhet personi (personazhi). Vendi? Koha? Të themi: E diel, tetor 197… Të themi: ishte ora 7 e 30 minuta, kur, me një fytyrë të vrerosur, iu shfaq në derën e apartamentit i plotfuqishmi, siç quanin atëherë, policin e lagjes, dhe i tha se duhej të paraqitej sa më parë te oficeri i rojës në Degën e Punëve të Brendshme. Disa herë e pyeti veten: A nuk ishte turp ta shihnin njerëzit duke hyrë në atë vend? Sepse nuk e kishte shkelur kurrë.

E di, që ta bëj të besueshëm, më duhet t’i jap jetë. (Tërheq pranë vetes një pasqyrë tavoline.) Ndërsa po shihte se si i kishte flokët, u kujtua të hidhte një shikim nga dritarja, nëse mund t’ua linte fqinjëve djalin 6 vjeçar, sepse bashkëshorti nuk gjendej në shtëpi, por pa pikërisht atë që s’duhej. Nuk mund t’i shmangej historisë që iu ngjit në vetëdije. Gruaja që pa përjashta, disi në moshë, megjithëse nuk kishin hyrje-dalje, një natë u pat ardhur në derë, duke thënë se kishin miq të largët, por nuk kishte gatuar asgjë, madje i mungonin shumë pajisje të kuzhinës – pjata, lugë, pirunë – çka do ta turpëronte para tyre. Të nesërmen, për të shprehur mirënjohjen, fqinja erdhi për vizitë në shtëpi së bashku me të shoqin. Pasi e hapën rrugën, e bënë këtë disa herë. Mirëpo, me kalimin e kohës, mori vesh se i shoqi i asaj gruas nuk kishte nam të mirë: kishte dëshmuar në disa raste, duke marrë në qafë njerëz të pafajshëm.

 

Heshtje.

 

Kur një natë, fqinji hodhi si temë bisede “për çfarë vuajmë ne shqiptarët” dhe filloi të fliste për të mirat që gëzonin njerëzit në vendet e tjera, bashkëshorti i saj shfrytëzoi rastin t’i thoshte se ishte hera e fundit që u shkelte në shtëpi.

 

Heshtje.

 

Të gjitha përpjekjet e çiftit të vjetër për ta rregulluar situatën – oh çfarë ngulmimi! – nuk patën sukses.

 

Heshtje.

 

E di, duhet të ndodhë edhe brenda jush trokitja që e shkëputi nga kujtimet. Qe e të plotfuqishmit të lagjes. Ende s’ke shkuar? Eja të shkojmë bashkë. I plotfuqishmi i lagjes këmbënguli që të merrte edhe ndonjë triko, por meqë shpesh javët e para të tetorit mbajnë si mot vere, ajo nuk e mori. Njëkohësisht, shtoi i plotfuqishmi i lagjes, t’i hidhte një sy pasqyrës. Donte të thoshte se flokët i kishte keq.

 

Heshtje.

 

Djalin? S’kishte më kohë për të zgjedhur; e la te fqinja përballë, në derën e parë që gjeti hapur.

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

(Shfryn.) Sa më pihet një cigare!

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Më falni për ndërhyrjen personale! Të mos e ndërpresim fillin e rrëfimit.

Kur i plotfuqishmi i lagjes qëndroi të blinte dy paketa dhe njërën ia futi në xhep me pahir, duke i thënë se “nuk i dihej se sa do të qëndronte atje brenda”, ajo nuk e dinte se në zyrën ku kishin zënë vend në karrige tre persona dhe njëri prej tyre – sot avokat i dëgjuar – do të lexonte një letër me tonin që ia lypte detyra: akuzohej për agjitacion e propagandë. Diku mes rreshtave, përzihej edhe fjala mosdenoncim. Pasi mbaroi leximin, avokati i sotëm i zgjati hekurat të plotfuqishmit dhe i tha t’ia vinte. Kur ky i fundit mblodhi supet në shenjë refuzimi, e kreu vetë atë veprim. Personazhi ynë e vë re këtë, por nuk është as vendi, as koha për të dhënë gjykime.

 

Heshtje.

 

Nuk priste ndonjë hotel me pesë yje, por edhe një gjendje aq të mjerë, jo: komandanti i qelive do ta pajiste me dy batanije të grisura e të pluhurosura – aq të holla, sa thua qenë të tejdukshme – dy bidonë plastikë – njërin për ujë e tjetrin për urinim – si dhe një tas gjelle – pa lugë. Për dyshek as që bëhej fjalë. Personazhi ynë e vë re këtë, por nuk është as vendi, as koha për të dhënë gjykime, sepse i filloi një frikë e tmerrshme për familjen, e cila nuk e linte të mendonte si duhej.

 

Heshtje.

 

Deri më sot askush nuk e ka thënë se çfarë roli ka luajtur frika në fatin e jetëve njerëzore. I bëhej sikur filloi të dëgjonte zërin e të birit: mos e kishin arrestuar edhe atë? I merrej fryma dhe i binte si të fikët. Çfarë duhej të thoshte? Si do ta thoshte atë që do të thoshte?

Ishe në shtëpi duke filluar ditën tënde të zakonshme dhe ngrysesh në një qeli të Sigurimit! Pse? Pse? Pse? Për njeriun e qelisë nuk kishte përgjigje, por vetëm frikë. Ajo qe e prekshme si diçka reale, ndaj pyetja se çfarë do të bëhej me familjen, përplasej në të si në një mur të fortë.

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Bubullima dhe dikush që bërtet me zë të trashë, gjithmonë i përpunuar elektronikisht: Gjyqi i Fundit! Gjyqi i Fundit!…

 

Kërkoj ndjesë: ende nuk e kam gjetur librin. Më kanë mbetur edhe disa librari pa parë, një punë që do ta kryej nesër.

Nuk jam bindës, kështu pa libër? Nuk ju bëj dot të më shihni si të vërtetë? Pra, gjithë kjo ndodhte para nesh dhe nuk e shihnim? Vetëm aktori është i dënuar të pëlqejë ato që thotë? Pas mbylljes së hetimeve, zakonisht të arrestuarit i linin sa të merrnin veten, t’u zhdukeshin hematomat e çdo shenjë tjetër e dukshme. Në rastin e saj, gjashtë muaj pas arrestimit, nuk qe e nevojshme, nuk kishte pasur tortura fizike, prandaj e njoftuan se do të paraqitej në gjykatë pa vonesë.

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Bubullima dhe dikush që bërtet me zë të trashë, gjithmonë i përpunuar elektronikisht: Gjyqi i Fundit! Gjyqi i Fundit!…

 

Kur hetuesi e pat thirrur për herë të parë, i pat thënë: Kjo është tavolina e arsyes, këtu në dhomën e arsyes. Si grua e shkolluar që je, mendoj se do ta fillojmë e mbarojmë këtu hetuesinë. Përndryshe, ne kemi ca dhoma të pajisura me mjete speciale. Kur e pat marrë fjalën, ajo pat thënë: Nuk do të pranoj gjëra të paqena, nga frika se paska dhoma torturash. Mandej, nuk më kanë mësuar se në hetuesitë e Enver Hoxhës ka gjëra të tilla. Hetuesi ia pat prerë shkurt: Hiqe nga koka idenë se mund ta përmendësh më këtë emër me atë gojën tënde të pistë. U bëre ti t’i shkelësh në zyrë! A e di se të varim në tel të elektrikut pa gjyq? Nuk humbasim gjë. Përkundrazi, një armik më pak. Apo jo?

Pyetjen e fundit më tepër ia kishte thënë një tjetër të pranishmi në zyrë. Ai nuk fliste. Nuk do të fliste pothuajse asnjëherë. Pse, tha me vete, por nuk e gjeti përgjigjen.

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Bubullima dhe dikush që bërtet me zë të trashë, gjithmonë i përpunuar elektronikisht: Gjyqi i Fundit! Gjyqi i Fundit!…

 

Ai hetuesi i dytë ishte që të kishte një dëshmitar kur e pandehura ta tundonte hetuesin e parë.

 

Heshtje.

 

Kur në fund hetuesi i tha se nuk e kishte kuptuar se si qe sjellë aq butë me të, e kundërshtoi. Kishte parasysh të sharat vend e pa vend. Hetuesi bëri një nënqeshje ironike. Do ta kuptosh në burg, i tha, kur të takosh ata që kanë kaluar nëpër duart e mia. Nuk kishte nevojë të shkonte deri atje që ta kuptonte se ai nuk po gënjente. Thjesht, i duhej të administronte frikën me të cilën i duhej të përballej.

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Bubullima dhe dikush që bërtet me zë të trashë: Gjyqi i Fundit! Gjyqi i Fundit!…

 

Edhe sot jam pa libër.

Jam e dënuar t’u jap jetë gjërave që shoh.

Kur i thanë se do të dilte para gjyqit, kërkoi t’i vinin në dijeni familjen, që t’i sillnin një palë rroba dhe një laps e letër, pasi meqë ligjet në fuqi e ndalonin avokatin mbrojtës, duhej ta bënte vetë atë. Kishte ardhur koha të bënte diçka, përveç frikës, për familjen. Nuk ia realizuan asnjërën. Gjyqtari nuk pranoi se gjyqi do të zhvillohej me dyer të mbyllura, ndonëse dha urdhër vetë që të dinin ata dy persona të rastit që kishin zënë vend në sallë. Po familja? Kur u hap përgjysmë dera që u mbyll pas tyre dhe dalloi një burrë kockë e lëkurë, me sy të zgurdulluar, veshur me një fëshfëshe e cila mund t’i rrotullohej dy herë rreth trupit, pati përshtypjen se e kishte parë diku atë person që po ia sillnin si dëshmitar të rremë. E njohu vetëm nga zëri, kur gjyqtari ia refuzoi hyrjen, megjithëse kishte thënë se hyrja qe e lirë. Siç do t’i thoshte më vonë, i shoqi e kishte marrë vesh rastësisht, nga mjeku i autopsive, se qe dita e gjyqit.

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Bubullima dhe dikush që bërtet me zë të trashë, gjithmonë i përpunuar elektronikisht: Gjyqi i Fundit! Gjyqi i Fundit!…

 

I tha gjyqtarit se nuk do të kishin përgjigje prej saj, nëse burri do të qëndronte pas dere, por ai ia ktheu se do t’ia jepnin dënimin edhe në mungesë. Por pas pak gjyqtari shtoi: Kisha ndërmend ta fusja pas dëshmitarit të parë. Pra, fqinjin që, siç ajo e dinte tashmë edhe nga ballafaqimi në hetuesi, kishte probleme me tekstin e parapërgatitur, e shoqi nuk e dëgjoi, por ia dëgjoi të shoqen, që foli si dëshmitar i dytë. Kur trupi gjykues, për çudi, ia dha fjalën për pyetje, bashkëshorti i saj shprehu habinë për gënjeshtrat e saj. Ajo mendoi se vetëm salla bosh po e shpëtonte atë nga arrestimi, ndërsa djalin nga të mbeturit rrugëve, pa mbështetje. Si t’ia thoshte?!

 

Heshtje.

 

Dëshmitari i tretë (kolege dhe shoqe ngushtë) erdhi kokulur. Mes saj e gjyqtarit u zhvillua ky dialog. A të ka folur e pandehura ndonjëherë kundër partisë dhe pushtetit? Jo. Po për transferimin e tij nga qyteti në fshat si të është shprehur? “Ai transferim më është dukur i padrejtë”. Kush e bën politikën e kuadrit te ju në arsim? Partia. Pra… e pandehura ishte kundër politikës së kuadrit të bërë nga Partia.

Iu duk se po fillonte t’i ikte frika. Gjë e bukur për dikë që qe shtypur prej saj! Mbante shpresë se qe në rrugën e mbarë, se nuk ishin treguar të zgjuar me gjetjen e dëshmitarëve. Ndjenja e triumfit e ngriti peshë. Në fjalën e mbrojtjes tha se dëshmitari i tretë nuk e ngarkoi me asnjë akuzë politike, ndërsa dy të tjerët nuk kishin çfarë të thoshin për të, se nuk e njihnin dhe flisnin gjëra të paqena… Prandaj, kishte bindje të plotë për pafajësinë e vet, kur kërkoi drejtësi… E ndjente lirinë me të gjithë qenien!

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Bubullima dhe dikush që bërtet me zë të trashë, gjithmonë i përpunuar elektronikisht: Gjyqi i Fundit! Gjyqi i Fundit!…

 

Kur e morën policët, nuk po e kuptonte ende nëse me të vërtetë prokurori i dha “9 vjet”, nga 10 që kishte maksimalen neni 55 i Kodit Penal. Vetëm pas kthimit në qeli, filloi ta mendonte pak më me qetësi atë që kishte ndodhur. Kujtoi se si pas tre muajsh në të njëjtën qeli, e kishin kaluar në një tjetër, ku gjeti një të arrestuar si puna e saj, i cila që në prezantim i tha se vinte nga një burg ordiner, për t’u ridënuar për një çështje tjetër. Në fillim i qëndroi e tërhequr, por më vonë u paraqit sikur kishte besim tek ajo dhe fliste për ato gjëra që donte të transmetoheshin te hetuesi.

Pas një muaji e gjysmë shoqja e qelisë i kërkoi të bënte një betim. Ajo i tregoi se e kishin dërguar që të nxirrte sa më shumë të dhëna. Hetuesi nuk e kishte mendjen te ata dy dëshmitarët e rremë, por te persona që nuk do të paraqiteshin kurrë.

 

Heshtje.

 

Njëri nga ata persona, shumë i persekutuar, qe në lidhje gjaku me të.

 

Heshtje.

 

Një tjetër qe bërë pjesëtare e rrethit familjar.

 

Heshtje.

 

Ishin edhe dy nga rrethi shoqëror.

 

Heshtje.

 

Pra, hetuesi ishte i mirinformuar për gjithçka, por asnjë nga bisedat me ta nuk u përmendën në proces gjyqësor: nuk donin t’i publikonin emrat e informatorëve të vërtetë.

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve.

 

Çfarë përfitonte një informatore qelie nga ajo punë? Një paketë cigare, për ato që e pinin. Edhe i faleshin pesë ditë në muaj nga dënimi. Po ta bënin punën mirë, në fund u falej gjysma e dënimit.

 

Heshtje.

 

 

Nuk e gjente nëse vërtet provokuesja kishte pasur krizë sinqeriteti, apo thjesht kishte realizuar idetë e hetuesit.

 

Heshtje.

 

Ia larguan nga qelia pas tri ditësh. Tri ditë më vonë sollën të dytën. A do ta trembnin? Kishte punë me frikën.

 

Heshtje e gjatë. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve.

 

Më kanë mbetur edhe pak librari pa parë. Sidoqoftë, mendoj se i jam afruar gjetjes së librit. Mendoj se e kam lokalizuar vendin ku do ta gjej, edhe pse libraret me të cilat bisedova, m’u dukën paksa enigmatike. Si provokatoret e qelive.

 

Heshtje.

 

Provokatorja e dytë – e njihnin njëra – tjetrën, disi nga larg – shpejt tregoi se qe më dinake se i para. Edhe me të ndoqi të njëjtën taktikë: një muaj e gjysmë që ndenjën bashkë, i thoshte gjëra që duhej t’i shkonin hetuesit. Derisa, një ditë, kur po hanin drekën dhe te buka që i kishte sjellë familja, pa një rrip të hollë letre – ishte si një zë nga bota e përtejme – po ia doli ta fuste letrën në xhep, pa u parë. Provoi të gjitha mënyrat, por nuk ia doli ta lexonte brenda qelisë: batanijet qenë aq të holla sa do të dukej bardhësia e letrës.

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Ia doli vetëm në orarin e nevojave personale. Ishte shkrimi i të shoqit. “Djalin e shtrova në spital. Kërkojnë të flas. Më kanë kërcënuar me internim”. Qe e vërtetë: djalin e kishte lënë me një frakturë në krah.

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Gjithë kohën pyeste veten: Sa do të duronte i gjori burrë? Nga frika e kontrolleve, e grisi letrën grimca-grimca dhe e hodhi në vrimën e nevojtores.

 

Heshtje e gjatë. Muzikë e Morikones dhe fishkëllima plumbash të filmave vestern.

 

Pas tri ditësh ia hoqën shoqen e qelisë dhe e lanë vetëm deri në fund. U duk sikur ra në qetësi, por hetuesi filloi ta thërriste më shpesh dhe t’i fliste për gjërat e ndaluara që i patën gjetur në shtëpi. Frika ndryshoi rrjedhë.

 

Heshtje e gjatë. Muzikë e Morikones dhe fishkëllima plumbash të filmave vestern.

 

Një librar, i cili kishte rrëkëllyer disa gota, më tha të hyja e ta gjeja vetë librin. M’u duk vetja si detektive, por ngaqë kisha nevojë ta gjeja, i hyra punës. Sa më shumë kërkoja, aq më shumë më kujtoheshin hetuesit e dikurshëm. Një njeriu të shkolluar, sigurisht, i kontrollohen librat. I kishin gjetur nën jastëk një vepër të Enver Hoxhës me nënvizime nëpër të. Ajo kishte në shtëpi nga këta libra, sepse i kërkonin nëpër format e detyruara të edukimit dhe u tremb se mos donte të thoshte se i kishin gjetur në banjë faqe prej tyre dhe po e provokonte. Po kur i ke shqip, pse i mban edhe në gjuhë të huaj? i thanë.

Në gjuhë të huaj kishte më shumë libra me citatet e Mao Ce Dunit. Për çudi, këto ishin gjetur poshtë qilimit apo krevatit. Vërejtja qe se pse nuk i kishte flakur fare. Kishte një vit që qemë prishur me Kinën. T’i kishte punuar kaq shumë mendja të shoqit apo nuk po e kapte provokimin?

Kur burri erdhi në takim, u sqaruan gojarisht: ai nuk i kishte shkruar ndonjë letër.

 

Heshtje.

 

Duhet kohë ta kuptosh, madje duhet ta bisedosh me të tjerë, se hetuesi kishte kuptuar që shoqja e qelisë nuk e kishte besimin e saj, prandaj e hoqi aq shpejt.

Vetëm asaj punës së librave nuk i dha dum. E shoqi i pohoi se librat qenë atje ku thoshte hetuesi, por nuk kishte ndonjë ide se si kishte ndodhur. A mund të mos kishte frikë? Çfarë do të ndodhte me të afërmit?

 

 

 

ISH-NXËNËSJA

 

Heshtje. Një zile therëse shkollore.

 

Pse nuk kemi folur atëherë bashkë për këtë? Rasti e donte që të flisnim tashti? Duhej medoemos prania e mësueses? Ndoshta atëherë unë i shikoja vetëm pas hekurave mësuesit e degdisur në zona të humbura. Truri nuk po më lirohej prej këtij fiksimi. Është më e drejtë të fillohet me pyetjen: A ma tërhoqët ndonjëherë vëmendjen? Ka qenë një kohë kur fillova të mendoja se te ju po shikoja figurën e mësueses sime. Më brente krimbi për të folur, në fakt. Besoj e mban mend se, nëse isha e zënë me njerëz, e kaloje pa më përshëndetur, unë gjithsesi të flisja. Siç bënin njerëzit dikur me mësuesen time. Edhe unë kisha punuar dikur mësuese në një shkollë të largët, dhe më qe kujtuar mësuesja ime, por tashti gjithçka qe më e gjallë, si në një film.

Një herë të thashë: Pse nuk lidhesh me ndonjë nga djemtë tanë, mësuese? Nuk ktheve përgjigje. Ashtu siç kishte bërë dikur edhe mësuesja ime. Apo të ka ndarë puna me ndonjë shok? Këtë nuk e thashë. Me sa mbaja mend, nuk ia kishin thënë as mësueses sime. Thashë: Nuk gjen ndonjë gjë të veçantë te ndonjëri prej fëmijëve?

Më pe pak. Më the: Mos do të thuash se, meqë jam mësuese, duhet të ndihem patjetër si Migjeni? Të thashë: E kam fjalën, a të thotë ndonjëri, për shembull: Më pyet për numrat, se më pëlqejnë? Pyetja që kishte shkatërruar jetën e mësueses sime, për ty nuk donte të thoshte asgjë.

Një gjë ishte e sigurt për mua: ndryshe nga mësuesja ime, ti nuk do ta takoje kurrë Enver Hoxhën për së gjalli. Vdiq ato ditë. Ato ditë pate një ekip nga Ministria e Arsimit. Rastësi? Pas kësaj, përditë prisja të shihja ndonjë fytyrë të panjohur, që do të paraqitej: Mësuesja apo mësuesi i ri.

 

Heshtje. Muzikë e Morikones dhe fishkëllima plumbash të filmave vestern.

 

Kaluan 10 vjet, kur u kujtuan. Personi që do të kalojë kufirin, t’i bjerë nga Shkodra, sepse kështu rregullojmë edhe mësuesen. (Nuk ia falim armikut që shkeli në zyrën e udhëheqësit!) Kush e tha këtë? A u tha me të vërtetë? Ja pra, rasti e donte që të flisnim tashti.

Ç’është rasti? E kisha takuar mësuesen e dalë nga burgu, por ajo më thoshte, thuajse më kërcënonte, që të mos gaboja e ta takoja më. Atëherë punoja mësuese në një zonë të largët dhe (meqë isha martuar dhe prisja fëmijën e parë) u pushtova nga frika se do të mbetesha atje përjetë. Ndenja ca kohë pa punë, derisa ma besuan dyqanin e fshatit. S’kisha shumë kohë si shitëse, kur të pashë ty për herë të parë.

Më tepër u tremba kur u largove. A kisha thënë ndonjë gjë komprometuese? Apo kishe thënë ti? Mësueses mosdenoncimi i kushtoi 7 vjet dënim me burg. Po mua, sa do të më kushtonte? Nuk më zinte gjumi natën nga këto pyetje.

 

Heshtje. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Vetëtima dhe bubullima.

 

Akuza që e fundosi, qe ajo për mosdenoncim, por s’e kishte bërë publik kurrë atë mendim që sapo shpreha. Ajo që do të arratisej, qe një shoqe e shkollës. Pinë një kafe te Kafja e Madhe. Mos ik, i tha. Do të të shkatërrojnë familjen. E shumë gjëra si këto.

 

Heshtje.

 

U arrestua 7 vjet më vonë.

 

Heshtje.

 

E kanë sjellë nga Amerika atë “plehër”, tha hetuesi. Mos u mundo ta mohosh. Është në birucën 18. Meqë ajo nuk po hiqte dorë nga kërkesa për ballafaqim, hetuesi thirri rojën më zë të lartë dhe e urdhëroi të sillte atë “plehrën” e birucës 18. Roja (që shihej vetëm nga hetuesi) përplasi këmbët fort dhe tha “Si urdhëron!’. Në heshtjen që ra, dëgjoheshin vetëm hapat e rojës, që u përmbyllën me kërcitjet metalike të shulave të dyerve.

 

Heshtje. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Vetëtima dhe bubullima.

 

Nuk mund të thuash se ishte pa tension. Pas pak u dëgjuan hapa që tregonin se qenë dy vetë. Më në fund, roja përplasi këmbët dhe thirri: Ja ku e keni, shoku hetues! Hetuesi nuk e ngriti kokën: Qëndroni aty derisa të urdhëroj unë. Pas pak e drejtoi shikimin mbi viktimën e vet: Është shansi i fundit. Pranoje! Diçka po e bindte gjithnjë e më shumë se qe një lojë. Mirë atëherë, po të kursej. Mblidhe veten një herë, që mos të të bjerë të fikët. Kemi kohë. Ndërsa dëgjoheshin hapat që po largoheshin, ajo shikonte vetëm fytyrën e djalit e të bashkëshortit. Me zor i dallonte përmes lëndës së fortë të frikës.

 

Heshtje. Muzikë e Morikones dhe fishkëllima plumbash të filmave vestern.

 

Shoqja, tashmë në Amerikë, të cilën e takoi pas përmbysjes së komunizmit, ia shpjegoi kështu: Mua më shtynin të tregoja se si isha arratisur. Dikush nga ata që kanë dëgjuar, ka raportuar. Dyshojmë te njëra. Dyshojmë se ajo merrte rrogë te Sigurimi i Shtetit. Më thërriste për kafe dhe më thoshte të mbaja lidhje me shoqen besnike.

 

Heshtje.

 

Pyeti për personin në fjalë dhe njerëzit i folën keq për të. Po a mund të mendonte se e gjeti të vërtetën? Nuk i peshonte më ajo gjë: e dinte se do ta dënonin edhe pa vërtetimin e mosdenoncimit.

 

Heshtje. Një zile therëse shkollore.

 

Kur mori vesh se kisha braktisur universitetin (arsye ekonomike: familja po ndërtonte një shtëpi), mësuesja i shkroi bashkëshortes së Enver Hoxhës dhe u ripranova.

Gaboi? Ndoshta. Mu në atë kohë ndodhi montimi i përgjuesit në dritare. Një komshi i tha një ditë bashkëshortit të saj se kanë dashur ta vjedhin, se kishte parë dikë në dritaren e apartamentit. I shoqi kontrolloi dhe gjeti pak leukoplast të freskët. Duhet të kishte qenë ndonjë aparaturë përgjimi. Duke pyetur, e gjeti se kush ishte personi që e kishte vënë atë dhe u bind se nuk e kishin harruar.

Po frika i hapërdahej nëpër ditët e mbushura me punë, herë shumë e fortë, herë e pakuptimtë, sa nuk e linte të gjykonte mbi të.

 

 

GRUAJA E ARGUMENTIT

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Më në fund: libri, do të thoni. Por jo: as këtë herë jo. Ideja se ka një botë që më rrethon, po bëhet më e fortë. Nuk mund të rri pa thënë se, katër ditë pas arrestimit të saj, do të vinte në Shkodër Enver Hoxha, por ajo nuk e mori vesh. Nuk e mori vesh as se nuk ishte i arrestuari i vetëm. Kishin frikë (ja një vend tjetër për frikën) se do të takonte Enver Hoxhën?

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Katër ditë pas arrestimit të saj unë gati e kam takuar Enver Hoxhën. Na kishin dërguar të vizatonim apo pikturonim zhdukjen e pasojave të tërmetit. Ishin zgjedhur një numër i vogël punimesh, shoqëruar me një gabim: në vend të emrit tim qe vënë emri i një shoqeje të klasës. Në fakt, Enver Hoxha nuk takoi nxënës si ne, por piktorë të vërtetë, që mund t’i fuste në kllapën e propagandës. Ia doli.

 

Heshtje. Pastaj përplasja e thekshme e ca dyerve metalike dhe zinxhirëve. Vetëtima dhe bubullima.

 

Njëri prej atyre piktorëve, që merrej drejtpërdrejt me pllakatet, më thoshte vite më vonë, se tek priste për të dalë në tribunën e ngritur në ballkonin e jashtëm të Bashkisë së sotme, atëherë komiteti ekzekutiv, në lokalin e madh, atëherë të quajtur “Rinia”, Enveri shikonte popullin dhe thoshte: Dele! Hani bar, hani.

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Megjithëse ky piktor ishte një nga njerëzit më të kthjellët që mund të takoje, atëherë nuk arrija ta kuptoja atë që thoshte. Pas kaq vitesh, mendova: Mos ndoshta Enver Hoxha mendonte se tashmë i kishte bërë të gjithë shqiptarët dele? Se atyre që nuk ishin dele, ua kishte treguar vendin? Se i kishte nën kontroll të gjithë shtetasit e vet? Se nuk i kishte më frikë? Po kush mund ta kuptojë njeriun që e ka ndëshkuar veten me lirinë absolute, që është i bindur se e ka nën këmbë një qytet 2500 vjeçar?

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Shoqet e shtynin që t’i shkruante këto gjëra dhe dikur ajo i shkroi. Që do të thotë se duhet ta ndërpres incizimin dhe ta gjej atë libër. Do të jetë më e thjeshtë për ju dhe për mua. Do t’ju lexoj pjesë-pjesë. Nëse dëshironi, do t’ju dërgoj kopjen, që ta lexoni vetë.

Por para se ta realizoj këtë, më duhet të them se fillova të kisha frikë se mos vdiste.

Heshtje.

 

Nuk ishte frikë e kotë. Kur unë e mora në telefon ish-nxënësen, vdekja kishte ndodhur me të vërtetë.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Më tregoi gjëra që dinte. Meqë vazhdoj të mos e kem librin, po ju them disa prej tyre.

 

Heshtje.

 

Njëra nga informatoret që bënin pjesë në rrethin shoqëror, shkoi dhe i piu kafen e daljes nga burgu, por vdiq shpejt dhe nuk u hap ajo temë.

 

Heshtje.

 

Me tjetrën takohej shpesh, vinte re kontraktimin e saj, por nuk i tha gjë kurrë.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Kolegia që i kishte dëshmuar në gjyq, shkoi dhe i kërkoi falje duke qarë: e kishin zënë pisk me biografinë e burrit.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Kur doli nga burgu, e shoqi kishte edhe tre vjet internim.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Para se të dilte e shoqi, e internuan atë vetë: pesë vjet.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Për kontrollin e gjërave të ndaluara në shtëpi kishin shkuar dy hetues, kryetarja e lagjes dhe i plotfuqishmi i lagjes. Kur burri i shtëpisë po merrej me kafet, i plotfuqishmi i lagjes, kishte kërkuar leje për të shkuar në tualet, por në fakt kishte kthyer në dhomën e gjumit dhe kishte bërë atë lëvizjen e librave.

 

Heshtje.

 

Kur njëri nga hetuesit e kishte pyetur kryetaren e lagjes se si njihej e pandehura në komunitet, ajo ia kishte kthyer: Gruaja më e mirë e lagjes. Hetuesi kishte reaguar ashpër, por kryetarja e lagjes kishte vazhduar me të njëjtin: Po e deshe, ta jap edhe me shkrim.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Ndodh, në çaste të caktuara, që disa njerëz të mos kenë frikë.

Po unë nuk e di pse rri e mendoj se sidoqoftë frika është butoni komandues i historisë.

 

 

ISH-MËSUESJA

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Vetëm të vjetrit mund ta mbajnë mend kohën kur botova në gazet atë shkrimin: “Njihuni me nxënësen time të vogël”. Që donte të thoshte: Me 6 vjeçaren që bënte çudira në matematikë. Ishte viti 196… Kryeredaktoren entuziaste e thirri në zyrë vetë Ramiz Alia, që atë kohë mbulonte ideologjinë dhe propagandën. Duhej verifikuar shkrimi – edhe pse kryeredaktorja ngulte këmbë se mësuesja nuk mund të gënjente – pasi qe informuar vetë Ai, i cili kishte treguar interes. Nuk lejohej që të shpëtonte nga kontrolli as edhe ai fshat i mjerë, pa rrugë, pa energji elektrike, pa libra, pa gazeta, emri i të cilit as që qe përmendur ndonjëherë në ato zyra.

 

Heshtje.

 

Në fshat nuk do ta merrte vesh kush për atë botim, po ja ku ia behën një ditë disa profesorë të rëndësishëm nga Tirana. Vetëm fëmija i matematikës, kureshtar për ata të huaj, të cilët nuk e njihnin, i dëgjoi që kur panë fshatin, thanë: Ajo mësuese kërkon të shpëtojë nga ky vend ku e kanë degdisur. Është treguar shumë guximtare. Ia ka bërë gropën vetes, të themi. As Zoti nuk e shpëton dot, por ne do të përpiqemi, gjithsesi. Është moshë e re. Le të bëjë një autokritikë dhe ta kalojë vetëm me ndonjë vërejtje. Mund të jetë studentja jonë nesër. Ambicia e saj tregon se nuk do të rrijë me një shkollë pedagogjike.

Nga toni i tyre, e vogla e kuptoi se po thuheshin gjëra të këqija. Sa të këqija! Sa keq më erdhi!

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Gëzimi më qe kthyer në helm. A mos nxënësja do të bllokohej e çdo gjë do të shkonte për dreq?! E kuptoja se profesorët dyshonin jo pa të drejtë. Po të isha në vendin e tyre, do të mendoja në të njëjtën mënyrë. Ai fshat të ngjallte vetëm mendime negative. As që mund të imagjinoheshin shenjat e gjenialitetit në atë vend. E ku?! Në matematikë. Aq më tepër, një vajzë.

Më kapi paniku. Për një çast, desha që nxënësja të bllokohej: ajo që kisha nisur qe një marrëzi. Dukej si argëtimi i një mësuesi të dëshpëruar në fshatin e varfër.

Po gjërat shkuan ndryshe: nuk bëhej fjalë për bllokim. Në fund, njëri pjesëtar i ekipit, matematicien shumë i njohur, do të shprehej: Dyshoj se vepron me sistemin dhjetor. Do të ketë zbuluar ndonjë sistem tjetër.

Kjo ma rriti moralin, por ma zmadhoi edhe frikën.

Pyetjet filluan nga më të thjeshtat dhe shkuan te shumëzimet e një numri me dy shifra te një numër me tri shifra…

325 x 7; 67 x 12; 825 x 90; 72 :  6; 143 : 11; 625 : 25; 269 – 98; 12400 – 7800; 1.752.000 + 439.000.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Ose një pyetje psikologu:

– Nëse kemi 10 qirinj të ndezur, por dy i fikim, sa qirinj mbeten?

– Mbesin 2 qirinj se të tjerët digjen, shkrihen…

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Ose:

Një kërmill ngjitet në një shtyllë 12 metër të lartë. Çdo ditë ngjitet 3, dhe ulet 2 metër. Për sa ditë ngjitet në majë?

Përgjigje: Ditën e dhjetë.

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Ishte 8 vjeçe, kur zgjidhi këtë problemë:

Pyetje: Në fundin e një gote kemi dy mikrobe. Mbas një sekonde, mikrobet bëhen katër. Në sekondën tjetër bëhen tetë e kështu me radhë. Pra, për çdo sekondë që kalon, ato dyfishohen. Gota mbushet plot me mikrobe pas një ore (3600 sekonda). Në cilën sekondë, gota do të ishte e mbushur përgjysmë?

Përgjigje: Në sekondën 3599, pra një orë pa një sekondë ka qenë në mes. Në sekondën e fundit është dyfishuar dhe është mbushur plot.

 

Heshtje.

 

Ishim në plazh. Sapo e zgjidhi, u duk një ish-pedagog i fizikës, që kohët e fundit më tepër po shfaqej si partiak. Qe me pushime, edhe ai. Akoma me këtë fëmijë ti?

Pyetja që shprehte mjaft dyshime, po thuhej nga një njeri që mund të prishte punë. I thashë se sapo kishte zgjidhur një ushtrim mjaft të vështirë, por kjo e bëri tjetrin ta rriste skepticizmin. Megjithatë e mori ushtrimin me vete, për të dhënë mendimin e tij.

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Pas pesë ditësh, u kthye me një bllok me shënime. Nuk ka zgjidhje, tha. Praktikisht ka zgjidhje, teorikisht jo. Por këtë herë po tregohej më i afruar me fëmijën. I tha të mblidhte nga njëshi te dhjeta. Fëmija filloi: 1+2=3, 3+3=6, ….. 45+10=55

Unë do të mësoj që të mbledhësh vetëm me dy veprime, i tha me tonin e të rriturit e të diturit. Mblidh shifrën e parë me të fundit. 1+10=11. Rezultatin shumëzoje më gjysmën e dhjetës. 11×5=55. Nëse e ke kuptuar, m’i mblidh prej 1 deri në 100. Fëmija, pasi u mendua fare pak: A doni t’jua mbledh prej 1 deri në 1 miliard, për një minutë? Filloi: 1+100=101, 100×50=5050…

E kisha idenë se si mund të bëhej ai fëmijë: të dërgohej në një shkollë jashtë vendit.

Po kisha frikë ta thosha këtë me zë. Sa frikë!

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Sidoqoftë, qe dhënë verdikti nga lart.

Nuk ishte edhe aq e madhe zyra ku përfundova, por ishte i pamatshëm fundi i honit të qenies njerëzore nga duhej të nxirrja biografinë. E tmerrshme: biografi e keqe! Po duhej edhe forcë më e madhe që ta shtypja atë poshtë.

 

Heshtje.

 

Enver Hoxha që priste në zyrën pompoze, të godinës së re të KQ, i cila qe vënë në funksion ato vite, ishte treguar shumë i prekur nga zbulimi, prandaj deshi të dinte se si qe bërë. Tha: Ka një rëndësi të jashtëzakonshme. Nesër mund të kemi një shkencëtare në shërbim të popullit. Duhet vigjilencë: armiqtë i kemi pranë dhe ata mund ta eliminojnë fizikisht.

Fliste me shikimin diku larg sikur mbante ndonjë fjalim. U duk pak më i butë, kur tha: I njeh ai me emra anëtarët e byrosë?

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

U zotova se do të punoja në këtë drejtim, që donte të thoshte se nuk e kisha bërë. Se çfarë donte të thoshte kjo, e pa në mimikën e Enver Hoxhës, i cili tha: Shoku Ramiz do t’ju japë vijat kardinale për formimin ideo-politik të fëmijës. Kur ajo të mësojë si rrotullohet Toka, të bëni kujdes që t’i mësoni një çikë përpara për vijën e drejtë marksiste-leniniste të Partisë sonë… Kujdes nga mendjemadhësia, sepse ajo është fundi i njeriut. Prandaj nuk u takova me të. Në fillim, kishte thënë “Le të shkëmbejmë ca mendime”, por nuk mbeti vend për të folur kush tjetër, sepse e mbylli me: “Kujdes! Mos të kuptohet që shteti ka preferenca për të. Do të përdorim çdo mjet për t’ia arritur qëllimit tonë. Askush nuk mund të ngrihet mbi të. Do t’i tregojmë gjithë botës se çfarë jemi të zotë të bëjmë me forcat tona.”

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT

 

Ajo ditë që duhej të prodhonte një gjeni, prodhoi një armik! Me forcat tona! Ai verdikt qe fillimi i frikës së vërtetë për njeriun që kishte fshehur biografinë.

Të gjithë ne jemi të vegjël, sigurisht, por kjo nuk duhet të na pengojë që të pyesim herë pa here: si mendon Zoti? A duhet të dridhet dikush nga përgjigjet e tij?

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Heshtje. “Marrshi turk” i Moxartit. Nganjëherë me shkëputje.

 

Çfarë mund të bëj, që të mos dukem kaq e rënë para jush?

Libri?

U dorëzova. Asnjë shitës nuk kishte dëgjuar për të.

Më shihnin shtrembër. Nga vjen kjo aliene?!

 

Heshtje.

 

Po ne, u kujtova një çast, kemi një vend ku gjendet çdo libër: Biblioteka Kombëtare. Do të bëja, me këtë rast, edhe një xhiro te sheshi i ri në qendër, për të cilin kryetari i Bashkisë do të shkonte të tërhiqte një çmim të rëndësishëm ndërkombëtar. Do të ulesha diku dhe mbase do ta lexoja gjithë librin aty – hapësirë e lirë apo jo?! Mbase do ta lexoja edhe me zë të lartë. Mbase do të kishte nga ata që do të donin t’i dëgjonin ato dëshmi. Edhe pse një debat nuk është për të fituar, por për të kuptuar.

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Atë mëngjes që u tha se kryetari i Bashkisë kishte shkuar për të tërhequr çmimin ndërkombëtar për sheshin kryesor, u nisa për në Bibliotekën Kombëtare. Shndriste dielli: qytetarët e kishin harruar shiun e një dite më parë. Siç e kisha menduar: sheshi i madh ma bënte me një mijë duar.

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

E kalova gjithë ditën tek ai shesh.

Ndihem prapë sikur jam atje.

 

Heshtje.

 

Por pa librin.

 

Heshtje.

 

Nuk ia ndaja sytë sheshit, sikur doja atë çast ta gjeja dhe ta rregulloja defektin.

Shiu i një dite më parë kishte futur lagështirë në bodrumet e bibliotekës. Nuk kishte hyrë nga lart, po nga poshtë. Ishin dëmtuar edhe bodrumet e Bashkisë, aty pranë. Nuk kishte ndodhur kurrë më parë. Kush duhej fajësuar? Punimet e sheshit?

Kur u binda se nuk po e gjeja atë që kërkoja, fillova të pyesja veten: ai shesh, hijerëndë dhe madhështor, me aq hapësirë për t’u përshkuar, a mund të më thoshte diçka për të kaluarën? Pra, a mund ta zëvendësonte mungesën e një libri?

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

Po nëse do ta thosha me zë të lartë, çfarë do të ndodhte me frikën? A kisha frikë?

 

Heshtje. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri. Një thirrje e fortë: “Fajër”. Pasuar nga breshëri…

 

 

A duhet të kem frikë para jush, që nuk jua sigurova librin, pas gjithë atij premtimi? A duhet të kem frikë para vetes, që bëj premtime? A duhet të kem frikë që po e pranoj dështimin tim para jush?

A duhet të kem frikë…

A duhet të kem frikë…

Ma thoni ju, tashti që jam para jush pa librin! Shpresoj ta keni frikë librin, edhe pse nuk arrita t’jua sjell. Tashti që e kalova frikën te ju. Jo?… Jo?…

Ose më prisni edhe pak, sa ta gjej.

Ma thoni…

Ah, libri!… Jap mbretërinë për një libër!

 

Ulet në gjunjë dhe pret.

 

Duhet të ma falni: qe arsyeja objektive që nuk e gjeta librin në Bibliotekën Kombëtare. Mund t’i ndodhte secilit prej nesh, duhet të më kini pak kohë. Fare pak. Ju e dini mirë, se libri nuk vdes. Edhe diktatorët që digjnin libra, disa i kanë mbajtur. Librat praktikë! Një libër që shpjegon frikën është gjithmonë i dobishëm. Ju e dini mq mieq aëe unë: për të zhdukur popujt fillimisht i privojnë nga kujtesa. U shkatërrojnë librat, kulturën dhe historinë. Dikush tjetër u shkruan të tjerë libra, U ofrojnë një tjetër kulturë, shpikin për ta një tjetër histori. Pas kësaj populli nis dalëngadalë të harrojë atë që është dhe atë që ka qenë. Dhe bota përreth e harron akoma dhe me shpejt. Rrjedhimisht, një Luna Park që mëson frikën është gjithmonë i dobishëm, Shpresoj të kem qenë bindëse. Jeni shumë të mirë. Ju falënderoj paraprakisht!

 

 

 

TË GJITHË

 

Heshtje e gjatë. Dëgjohet zilja e mbledhjes.

 

ZËRI NGA BORDI: Është gati për incizim?

 

Pak heshtje.

 

Po? Vazhdojmë.

 

Pak heshtje.

 

Është e qartë: ju kërkoni të na intimidoni.

Nuk shtrohet çështja nëse jeni aktore e keqe apo e mirë. As nëse jeni apo nuk jeni aktore.

Zoti?! Puna është se e kemi ne në dorë këtë gjë. Kemi shumicën.

 

Zëra.

 

Përfundimi: Nuk është argument, po poezi.

 

Zëra kundër.

           

Nuk ka asnjë dramë. Asnjë. Të mos stisim drama të paqena. Ligji është qartë.

E hedhim në votë.

Secili merr kartonin në dorë, ju lutem!

 

Pak heshtje.

 

Vazhdojmë.

Pro?

Kundër?

Me shumicë votash fiton vendimi ynë.

Mos harroni t’i vini pak muzikë incizimit.

Dhe mos na flisni më për dramë, ju lutem! Nuk ka asnjë kontradiktë. Ne jemi këtu për të zgjeruar hapësirën e buzëqeshjes së njerëzve…

Kush na siguron se ekziston vërtet ai libri për të cilin na foli? Kush na siguron se nuk kemi të bëjmë me një stisje pa shije?

 

Dëgjohet një copë herë muzika tip tallava.

 

Dakord me muzikën.

Incizimin përcilleni me postë.

Mbledhja mbyllet. Takimi tjetër, në të njëjtën ditë e në të njëjtën orë.

 

Dëgjohen karrige që lëvizin.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Ngre kokën dhe shikon rrotull, deri sa ndalon.) E gjetaaa!

 

Dëgjohet zilja e mbledhjes.

 

ZËRI NGA BORDI – Uleni pak zërin, ju lutem!

GRUAJA E ARGUMENTIT – E gjetaaa!

ZËRI NGA BORDI – Uleni pak zërin, ju lutem! Pak më shumë respekt për të tjerët! Mbledhja mbaroi.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Ngrihet dhe avitet te një raft. E merr librin në dorë.) Ja ku është! Sapo ma sollën.

ZËRI NGA BORDI – Nuk po kuptojmë.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Tund librin.) Gjeta librin. Duhet t’ia nisim nga fillimi.

ZËRI  NGA BORDI – Mbledhja u mbyll.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Tund librin.) Gjeta librin. Duhet t’ia nisim nga fillimi.

ZËRI NGA BORDI – Po tregoni mungesë respekti.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Gjeta librin që e vutë në dyshim pa të drejtë.

ZËRI NGA BORDI – Do të caktojmë një datë dhe do t’ju thërrasim

GRUAJA E ARGUMENTIT – Shoh arsye të mos ju besoj.

ZËRI NGA BORDI – Po bëheni problem për qetësinë publike. Po veproni kundër ligjit.

 

Zdapi i madh bën përpara dhe e kap për leckash Gruan e Argumentit, që përpëlitet në krahët e tij, dhe e flak jashtë.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Nga jashtë.) Gjeta librin,

 

Roja mbyll derën.

 

ZËRI NGA BORDI – Qenka e çuditshme!

 

Heshtje.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Pasi ka hapur një dritare të vogël.) Kam gjetur librin.

 

Roja ia mbyll dritaren në fytyrë.

 

ZËRI NGA BORDI – Qenka më se e çuditshme!

 

Roja merret me dritaren, derisa dëgjohen ca trokitje përjashta.

 

Trokitjet vazhdojnë.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – Jam gruaja e librit!

 

Dëgjohen trokitje të tjera.

 

ZËRI NGA BORDI – Mos i duket vetja gjë profete!

 

Dëgjohen trokitje të tjera.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – Jam gruaja e librit!… Jam gruaja e librit!… Jam gruaja e librit!…

ZËRI NGA BORDI – Kjo quhet prishje e qetësisë publike!

 

Roja del.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Dëgjohet me vështirësi.) Jam gruaja e librit!… Jam gruaja e librit!… Jam gruaja e librit!…

 

Pas pak, nuk dëgjohet më asgjë.

 

Zdapi i madh kthehet dhe e përshkon skenën tejpërtej, si manifestim force.

            Kur është në mes të skenës, tregon librin.

 

ZËRI NGA BORDI – Gjejani vendin. Këtu nuk ka vend për dramë. Ne jemi këtu për të zgjeruar hapësirën e buzëqeshjes së njerëzve…

 

Zdapi përshkon skenën me libër në dorë, por pas pak kthehet duke shtyrë një shtrat spitali me rrota.

Shihet se i shtriri është Gruaja e Argumentit, pasi zgjohet përgjysmë.

Shikon me vëmendje se ku ndodhet derisa gjen një pusullë te koka.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Lexon pa zë.) Fatura e spitalit është 10 mijë euro! Për mua?!

 

Shikon rrotull.

 

Për mua?!

 

Shikon rrotull.

 

Për mua?!

 

Shikon rrotull.

 

Po kjo është fatura e vdekjes!

 

Shikon rrotull.

 

Ajo dritare duket një zgjidhje e mirë.

 

Shikon rrotull.

 

Nuk e di se çfarë kati është ajo dritare, por besoj se ia vlen.

 

Ngrihet me zor dhe niset nga dritarja.

 

ZËRI NGA BORDI – Ajo shumë është paguar.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Paguar? Nga kush?

ZËRI NGA BORDI – Është e paguar.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Nga kush?

ZËRI NGA BORDI – Është e paguar.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Nga kush, pra?

 

Heshtje.

 

ZËRI NGA BORDI – Është e paguar nga ne.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Keni paguar për mua?

ZËRI NGA BORDI – Ne jemi këtu për të zgjeruar hapësirën e buzëqeshjes së njerëzve…

 

Heshtje.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Nuk përgjigjet dot, sepse i duhet të kapë kokën në duar.) Çfarë dhimbjeje!

ZËRI NGA BORDI – Jashtë ju pret një makinë, që do t’ju çojë në shtëpi.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Makinë?

ZËRI NGA BORDI – Keni nevojë për shoqëri.

 

Shfaqet zdapi.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Vazhdon të shktrembërohet nga dhimbja, por ia del të shokijë në largësi.) Nuk ka nevojë.

 

Dëgjohet zhurmë hapash që afrohen.

 

ISH-NXËNËSJA – (Shfaqet te dera.) Shpejt!

GRUAJA E ARGUMENTIT – Pse shpejt?

ISH-NXËNËSJA – Po të presin.

 

Dëgjohet zhurmë zërash.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Kap kokën me duar.) Sa më dhemb koka!…

ISH-NXËNËSJA – (I mat pulsin.) Nuk ke temperaturë. Je yll fare!

GRUAJA E ARGUMENTIT – Ajo dorë është një protezë…. Nga vjen zhurma?

ISH-NXËNËSJA – Thërrasin emrin tënd.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Kap kokën me duar.) Thuaju të mos thërrasin.

ISH-NXËNËSJA – Ti je heroi i tyre.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Ecën kuturu.) Heroi?! Unë?!

ISH-NXËNËSJA – Ata po presin.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Ecën kuturu.) Le të presin atëherë, që t’ju shpjegosh…

ISH-NXËNËSJA – Nuk pret Luna Parku. Edhe pak pritet shiriti i inaugurimit.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Ecën kuturu.) Sa më dhemb koka!

 

Zdapi afrohet dhe e mban përkrahu me butësi.

 

ISH-NXËNËSJA – Duhet të vendosësh. Të solla edhe librin që më kërkove.

 

Zdapi vazhdon ta mbajë përkrahu.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – E kam gjetur. Ata… (shikon zdapin) nuk kishin kohë… ta lexonin. Mbaje për vete.

ISH-NXËNËSJA – Unë… jam vetë libri. Të paktën, një pjesë.

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Shqitet nga krahu i zdapit.) Sa më dhemb koka! (Afrohet te dritarja.) Po të vdes tashti, do të më bëjnë martir.

ISH-NXËNËSJA – Mos e ço ndërmend!

GRUAJA E ARGUMENTIT – As gjeni, as martir: jeta është bërë e pajetueshme.

ISH-NXËNËSJA – Ata po të presin për një kauzë të drejtë, të ndershme… I ke mbushur me kurajë.

 

Heshtje.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – Sa më dhemb koka!… Po ty?

ISH-NXËNËSJA – Çfarë?

GRUAJA E ARGUMENTIT – A të dhemb koka?

 

            Zërat janë afruar më shumë.

 

ISH-NXËNËSJA – Duhet t’u japësh një mesazh.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Mesazh?

ISH-NXËNËSJA – Mesazh shprese… solidariteti…

GRUAJA E ARGUMENTIT – (Afrohet te dritarja.) Nuk janë pak.

ISH-NXËNËSJA – Ti je heroi i tyre.

GRUAJA E ARGUMENTIT – Unë?

ISH-NXËNËSJA – Po.

 

            Heshtje. Zdapi afrohet dhe e mban nga krahu.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – Mesazh?

ISH-NXËNËSJA – Po, pra.

 

            Zdapi fillon ta shtrëngojë me forcë.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – Mesazh?

ISH-NXËNËSJA – Po, pra.

 

Zdapi e shtrëngon më fort.

 

ZËRI NGA BORDI – Roje, do të ftohesh aty te dritarja. Bën korent.

 

Roja largohet.

 

GRUAJA E ARGUMENTIT – Mesazh?! Po mirë. (Vë duart si kupë te goja, por me një rezultat zhgënjyes.) Mua po më dhemb koka! (Përpiqet të bërtasë më fort, po prapë nuk ia del.) Muuaaa po më dheeeemb koookaaaaa!

 

Heshtje e gjatë.

 

Ish-nxënësja kalon në mes të skenës.

 

ISH-NXËNËSJA – Kur arrestuan mësuesen, isha e re. Mbaj mend të kem thënë: “Pse nuk më pyetët mua”? Nuk e di nëse i kishte thënë njeri këto fjalë para meje. Nuk e nëse as nëse i kanë thënë pas meje. Kështu që më mungon mundësia e krahasimit: i thashë me zë të lartë apo me zë të ulët; i thashë me zë të trashë apo të hollë; i thashë me zë të çjerrë apo monoton?

 

Heshtje.

 

Ja ku më duhet të hapem: kur filloi të më zhbëhej dëshira për matematikën, teatri ka qenë një nga hobit e mi. Sepse dikur m’u zhbë ajo dëshirë: tashti edhe kur zgjidhja gjërat më të vështira, njerëzit nuk habiteshin më me mua. Më mungonte stimuli.

 

            Kruan zërin disa herë.

 

Si duhet thënë, pra?

(Aktron.) Mua po më dhemb koooka!

 

Heshtje.

 

Më fort?

Mirë.

 

Afrohet ish-nxënësja.

 

 Duhet të bësh prova.

 

Duke bërë prova dalin nga skena.

 

            Zdapi lëshon një kollitje pranie.

 

Fillon të aktrojë pa zë. Del duke aktruar.

 

ZËRI NGA BORDI – Fëmijë, sillini prindërit në Luna Park! Fëmijë, sillini prindërit në Luna Park! Muzikë, argëtim, lojëra pafund.

 

Muzikë tallava.

 

Fëmijë, sillini prindërit në Luna Park! Fëmijë, sillini prindërit në Luna Park! Muzikë, argëtim, lojëra pafund.

 

Muzikë tallava. Fishekzjarre.

 

Fëmijë… Ne jemi këtu për të zgjeruar hapësirën e buzëqeshjes së njerëzve…

 

Kthehen në skenë, duke aktruar, gruaja e argumenti, ish-nxënësja dhe ish-mësuesja.

 

Roja i mbikëqyr vazhdimisht, ndërsa muzika nuk lë të dëgjohen zërat.

 

 

 


RELATED POST

Your email address will not be published. Required fields are marked *